Thời gian gần đây, mạng xã hội xuất hiện trào lưu tạo “sticker AI” từ ảnh trẻ em. Chỉ cần một bức ảnh gốc, các ứng dụng trí tuệ nhân tạo có thể nhanh chóng biến hóa thành hàng loạt biểu cảm đáng yêu như cười tít mắt, ngái ngủ, giận dỗi hay ngơ ngác. Nhiều phụ huynh xem đây là một cách thú vị để lưu giữ khoảnh khắc tuổi thơ của con.
Cảnh báo trào lưu tạo “sticker AI” từ ảnh trẻ em
Tuy nhiên, phía sau những hình ảnh dễ thương ấy lại là hàng loạt nguy cơ nghiêm trọng liên quan đến quyền riêng tư, an toàn dữ liệu và thậm chí là tương lai lâu dài của trẻ. Các chuyên gia an toàn thông tin cảnh báo: Việc tùy tiện tải ảnh trẻ em lên các ứng dụng AI không rõ nguồn gốc có thể khiến trẻ trở thành nạn nhân của deepfake, giả mạo danh tính và xâm phạm quyền riêng tư mà phụ huynh không hề nhận ra.
Ảnh của trẻ có thể không bao giờ thực sự bị xóa
Khi tải ảnh lên các nền tảng AI để tạo sticker, nhiều người cho rằng dữ liệu chỉ được sử dụng trong vài giây rồi biến mất. Thực tế hoàn toàn ngược lại. Trong nhiều trường hợp, hình ảnh có thể được lưu trữ trên máy chủ của bên thứ ba trong thời gian dài mà người dùng không được thông báo rõ ràng. Phụ huynh gần như không biết ảnh của con mình đang được lưu ở đâu, ai có quyền truy cập và sẽ được sử dụng vào mục đích gì trong tương lai.
Đáng lo ngại hơn, các điều khoản sử dụng thường dài, phức tạp và ít người đọc kỹ trước khi bấm “đồng ý”. Điều đó đồng nghĩa với việc chỉ một lần tải ảnh lên, khuôn mặt của trẻ có thể trở thành một phần của “dấu chân số” tồn tại vĩnh viễn trên internet.
Deepfake không cần ảnh nhạy cảm, chỉ cần một khuôn mặt rõ nét
Nhiều phụ huynh lầm tưởng rằng chỉ những hình ảnh nhạy cảm mới có nguy cơ bị lợi dụng. Tuy nhiên, các chuyên gia cho biết deepfake hiện nay chỉ cần một bức ảnh khuôn mặt rõ nét hoặc một vài biểu cảm tự nhiên là đã đủ để tạo ra nội dung giả mạo. Từ một bộ sticker AI tưởng chừng vô hại, khuôn mặt trẻ có thể bị tách khỏi bối cảnh ban đầu và ghép vào các hình ảnh hoặc video hoàn toàn sai lệch, thậm chí phản cảm hoặc mang nội dung độc hại.
Công nghệ AI hiện nay có thể thay đổi cả trang phục, môi trường, bối cảnh và tình huống xung quanh với độ chân thực rất cao, khiến việc phân biệt thật – giả bằng mắt thường gần như không thể. Hậu quả không chỉ dừng lại ở hiện tại mà còn có thể ảnh hưởng đến danh dự, nhân phẩm và cuộc sống của trẻ trong tương lai.
Hình ảnh trẻ em đang bị lợi dụng để lừa đảo và giả mạo danh tính
Song song với deepfake, tình trạng chiếm đoạt hình ảnh cá nhân trên mạng cũng ngày càng gia tăng.
Ảnh trẻ em có thể bị sao chép để tạo tài khoản giả mạo, dựng nên những “gia đình ảo”, phục vụ các chiêu trò lừa đảo quyên góp từ thiện hoặc xây dựng lòng tin giả để tiếp cận nạn nhân.
Một số đối tượng còn sử dụng danh tính giả để tiếp cận trẻ em trên môi trường trực tuyến, tiềm ẩn nguy cơ xâm hại và thao túng tâm lý rất lớn.
Một khi hình ảnh đã bị phát tán trên internet, khả năng kiểm soát gần như không còn. Dữ liệu có thể bị sao chép, lưu trữ và lan truyền trên nhiều nền tảng khác nhau mà phụ huynh không thể thu hồi triệt để.
Con số đáng báo động từ UNICEF và INTERPOL
Theo nghiên cứu của UNICEF, ECPAT và INTERPOL tại 11 quốc gia, ít nhất 1,2 triệu trẻ em cho biết hình ảnh của các em đã bị biến đổi thành deepfake mang nội dung tình dục chỉ trong vòng một năm. Ở một số quốc gia, tỷ lệ này tương đương với việc cứ 25 trẻ em thì có một em từng trở thành nạn nhân. Đây không còn là nguy cơ xa vời mà là một vấn đề an toàn trẻ em rất thực tế trong thời đại số.
Phụ huynh cần làm gì để bảo vệ con?
Các chuyên gia khuyến nghị phụ huynh cần đặc biệt thận trọng trước mọi trào lưu sử dụng AI liên quan đến hình ảnh trẻ em.
Những nguyên tắc cần thiết bao gồm:
- Không tải ảnh trẻ lên các ứng dụng AI không rõ nguồn gốc;
- Kiểm tra kỹ chính sách bảo mật và quyền sử dụng dữ liệu trước khi đồng ý;
- Hạn chế đăng ảnh cận mặt, ảnh có thể nhận diện rõ danh tính;
- Không chia sẻ hình ảnh có thông tin trường học, địa chỉ, giấy khai sinh, hồ sơ cá nhân;
- Tránh đăng ảnh trẻ mặc đồng phục có tên trường;
- Ưu tiên các công cụ chỉnh sửa ảnh chạy trực tiếp trên thiết bị thay vì tải lên máy chủ bên ngoài.
Đừng để sự dễ thương hôm nay trở thành rủi ro ngày mai
Sự hào hứng trước một trào lưu công nghệ là điều dễ hiểu, nhưng quyền riêng tư và sự an toàn của trẻ phải luôn được đặt lên hàng đầu.
Trước khi bấm nút tải ảnh lên bất kỳ ứng dụng AI nào, phụ huynh cần tự hỏi: Liệu vài giây vui vẻ trên mạng xã hội có đáng để đánh đổi bằng sự an toàn của con trong suốt phần đời còn lại?
Trong thời đại số, bảo vệ con không chỉ là chăm sóc ngoài đời thực, mà còn là biết giữ gìn hình ảnh và dữ liệu của con trên không gian mạng. Đôi khi, yêu thương nhất chính là không chia sẻ.
Quý Hợi - Phòng An ninh kinh tế