Thực tế cho thấy, trẻ em ngày nay tiếp cận internet từ rất sớm thông qua các nền tảng mạng xã hội, trò chơi trực tuyến và các ứng dụng giải trí. Trong khi đó, nhiều người cao tuổi cũng bắt đầu sử dụng điện thoại thông minh để liên lạc, cập nhật thông tin và thực hiện các giao dịch trực tuyến. Tuy nhiên, do thiếu kiến thức và kỹ năng bảo vệ bản thân trên môi trường số, hai nhóm đối tượng này đang trở thành mục tiêu mà các đối tượng tội phạm công nghệ cao thường xuyên nhắm tới.

Đối với trẻ em, tâm lý tò mò, ham khám phá khiến các em dễ bị thu hút bởi những quảng cáo hấp dẫn, các chương trình nhận quà miễn phí hoặc những lời mời gọi tham gia trò chơi, cuộc thi trên mạng. Nhiều đối tượng xấu lợi dụng đặc điểm này để dụ dỗ trẻ truy cập vào các đường link giả mạo, tải về ứng dụng chứa mã độc hoặc cung cấp thông tin cá nhân. Không ít trường hợp trẻ em vô tình để lộ thông tin tài khoản, mật khẩu hoặc dữ liệu cá nhân của gia đình, tạo điều kiện cho các đối tượng thực hiện hành vi lừa đảo và chiếm đoạt tài sản.
 

Đối với người cao tuổi, việc hạn chế trong tiếp cận công nghệ và nhận diện các thủ đoạn mới khiến họ dễ trở thành nạn nhân của các cuộc gọi giả danh cơ quan chức năng, ngân hàng, nhân viên viễn thông hoặc các đối tượng tự xưng là người thân đang gặp khó khăn cần chuyển tiền gấp. Các đối tượng thường sử dụng nhiều hình thức tinh vi như gửi đường link giả mạo, yêu cầu cài đặt ứng dụng lạ, cung cấp mã xác thực hoặc thông tin tài khoản ngân hàng nhằm chiếm đoạt tài sản.

Đáng chú ý, nhiều vụ việc lừa đảo thời gian qua cho thấy chỉ cần một thao tác bất cẩn như bấm vào đường link không rõ nguồn gốc hoặc cung cấp mã xác thực cho người lạ, các đối tượng có thể chiếm quyền kiểm soát thiết bị, đánh cắp dữ liệu cá nhân, truy cập tài khoản ngân hàng và thực hiện các giao dịch trái phép.

Để chủ động phòng ngừa các nguy cơ trên, mỗi gia đình cần nâng cao nhận thức về an toàn thông tin, tăng cường quản lý việc sử dụng thiết bị điện tử đối với trẻ em và thường xuyên hướng dẫn người cao tuổi nhận diện các phương thức, thủ đoạn lừa đảo mới. Không nên giao điện thoại có liên kết tài khoản ngân hàng, ví điện tử hoặc lưu sẵn thông tin thanh toán cho những người chưa đủ khả năng tự bảo vệ trên môi trường mạng. Đồng thời, cần nhắc nhở các thành viên trong gia đình tuyệt đối không truy cập các đường link lạ, không cung cấp thông tin cá nhân, mật khẩu, mã OTP cho bất kỳ ai dưới mọi hình thức.

Bên cạnh các biện pháp kỹ thuật, việc xây dựng môi trường sinh hoạt lành mạnh cũng đóng vai trò quan trọng. Đối với trẻ em, cần khuyến khích tham gia các hoạt động thể thao, văn hóa, học tập kỹ năng sống nhằm hạn chế thời gian sử dụng thiết bị điện tử. Đối với người cao tuổi, việc tham gia các hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể dục thể thao và sinh hoạt cộng đồng sẽ góp phần nâng cao đời sống tinh thần, tăng cường khả năng tiếp cận thông tin chính thống, từ đó nâng cao cảnh giác trước các thủ đoạn lừa đảo trên không gian mạng.

Mỗi gia đình cần xác định rằng việc bảo vệ trẻ em và người cao tuổi trên môi trường số không chỉ là trách nhiệm của riêng cá nhân mà còn là giải pháp quan trọng góp phần phòng ngừa tội phạm, bảo đảm an ninh, an toàn trên không gian mạng và giữ gìn cuộc sống bình yên cho mỗi gia đình và toàn xã hội.

CTV Phòng Kỹ thuật Nghiệp vụ