Chúng ta đang sống trong một "thế giới phẳng", kỉ nguyên của kỷ thuật số, khoa học và công nghệ phát triển như vũ bão. Trong đó Internet đã trở thành một phần quan trọng không thể thiếu trong cuộc sống thường ngày. Nó là công cụ hỗ trợ đắc lực cho việc tìm kiếm và truyền tải thông tin với tốc độ lan truyền rất nhanh, là phương tiện giao dịch thuận tiện, là công cụ giao tiếp và kết nối cộng đồng vô cùng hữu ích. Nói chung Internet vừa mang lại giá trị kinh tế, xã hội to lớn, vừa có ý nghĩa quan trọng với đời sống con người.
Ảnh minh họa
Trong các tính năng và tiện ích của Internet thì mạng xã hội mà cụ thể là Facebook đã trở thành một ứng dụng có sức lan tỏa đến mức "đáng sợ" trong thời gian gần đây. Facebook ra đời từ năm 2004 tại Mỹ, ngay từ khi ra đời đến nay nó đã có sức lan tỏa rất lớn đến cộng đồng cả thế giới, việc sử dụng Facebook tại Việt Nam bắt đầu từ những năm 2010-2011...Theo báo thanh niên, tính đến nay cả nước có khoảng trên 86 triệu người sử dụng mạng xã hội Facebook, chiếm 84% dân số toàn quốc (trong đó phần nhiều người dùng sử dụng các thiết bị di động) và trung bình mỗi người sử dụng mất 2,5 giờ mỗi ngày để dùng facebook, dự báo trong các năm tiếp theo con số này sẽ tăng đáng kể. Từ đây, xuất hiện hàng loạt vấn đề về hành vi sử dụng Facebook ở Việt Nam.
Không thể phủ nhận giá trị mà Facebook mang lại cho cộng đồng: Sử dụng Facebook có rất nhiều tính năng, với nguồn thông tin phong phú, đa dạng, đã thật sự đi vào đời sống của cư dân mạng; thông tin nhanh, khối lượng thông tin phong phú được cập nhật liên tục, có nhiều tiện ích về giải trí... còn có một khía cạnh khá quan trọng làm thay đổi mạnh mẽ hình thức giao tiếp giữa những cá nhân, các nhóm, và các quốc gia với nhau, đó chính là khả năng kết nối. Nhưng việc sử dụng Facebook đã dẫn đến hàng loạt vấn đề cụ thể về hành vi, trạng thái và cả những áp lực cùng với những diễn biến phức tạp trong đời sống con người, nó cũng bộc lộ không ít mặt trái, mặt tiêu cực.
Thực tế hiện nay, việc sử dụng mạng Internet nói chung và mạng Facebook nói riêng đang có những tồn tại bất cập: Công tác quản lý, vẫn chưa được sát sao và chưa nắm được những thông tin cần thiết về người sử dụng; chưa được kiểm soát chặt chẽ, chưa được đưa vào giáo dục trong nhà trường, chưa được định hướng một cách tích cực và người tham gia có lẽ cũng chưa mấy ý thức nghiêm túc về nó.
Những mặt trái của mạng xã hội đang trực tiếp hoặc gián tiếp tác động sâu sắc đến tình trạng tội phạm ở lứa tuổi thanh thiếu niên hiện nay. Vì đây là lứa tuổi truy cập Facebook nhiều nhất, lứa tuổi chưa có được định hướng cụ thể cho hành động, lối sống, lại tò mò, ham cái mới, cái lạ. Từ suy nghĩ, nhận thức sai lệch đến các hành vi vi phạm pháp luật là một khoảng cách rất ngắn. Dưới tác động tiêu cực của nó, diện mạo tình trạng thanh thiếu niên phạm tội có nhiều thay đổi. Đã xuất hiện hiện nhiều loại tội phạm mới, với những phương thức, thủ đoạn mới hoạt động ngày càng tinh vi song hành cùng với các loại tội phạm "truyền thống". Những tác động tiêu cực từ Internet với những người sử dụng mà khả năng tự chủ còn kém, đặc biệt là tầng lớp thanh thiếu niên, đã được cảnh báo và gióng lên hồi chuông báo động ảnh hưởng rất lớn đến trật tự an toàn xã hội. Nhiều người đã không lường trước được mặt trái của mạng xã hội như: kết bạn trên mạng khiến cho nhiều trẻ bị lừa, trở thành nạn nhân của những kẻ buôn người, của những vụ tấn công tình dục, bị lôi kéo gia nhập vào những nhóm bạn xấu, kể cả các băng nhóm tội phạm. Một số thanh thiếu niên lang thang trên Facebook cả ngày, ăn ngủ cùng facebook (vì việc truy cập rất dễ dàng, ở bất cử đâu, chỉ cần có điện thoại smartphone kết nối 3G, 4G hay mạng wifi là được), nó có thể gây nghiện như bất cứ chất gây nghiện nào nhưng không có sự quản lý của gia đình dẫn đến việc sao nhãng học tập và dễ mắc vào các tệ nạn xã hội...Đặc biệt, trong thời gian gần đây, một số vụ án xảy ra với tính chất đặc biệt quan trọng xuất phát từ việc sử dụng Facebook đã gây bức xúc, hoang mang trong dư luận quần chúng nhân dân. Một số đối tượng đã lợi dụng mạng xã hội này để thực hiện hành vi phạm tội giết người, cướp tài sản, hiếp dâm, lừa đảo chiếm đoạt tài sản, tiền, lừa đảo online, bắt cóc online... gây bức xúc dư luận. Đây là một thủ đoạn rất tinh vi của đối tượng phạm tội vì đã lợi dụng sự tin tưởng của nạn nhân để tiến hành gây án.
.jpg)
Mặt trái của mạng xã hội
Mạng xã hội Facebook chỉ là thế giới ảo, tuy nhiên rất nhiều người, đặc biệt là giới trẻ lại trở thành nhân vật để các trang, nhóm Facebook trêu đùa hoặc lấy hình ảnh để bêu xấu, đăng tin sai sự thật, hạ uy tín của các cá nhân, tập thể gây hoang mang dư luận. Trong thời gian qua, với mặt trái của mạng xã hội Facebook đã dẫn đến những bi kịch khôn lường, những vụ tự tử bởi hình ảnh cá nhân bị bôi xấu trên mạng xã hội Facebook xảy ra không chỉ riêng ở nước ngoài mà ở Việt Nam cũng đã xảy ra nhiều vụ án đau lòng.
Theo dự báo, trong thời gian tới với sự phát triển của nền kinh tế, xã hội, khoa học và công nghệ thì mạng xã hội Facebook sẽ có chiều hướng gia tăng nhanh chóng. Bên cạnh những lợi ích của mạng xã hội thì hệ lụy từ nó cũng có hậu quả hết sức khó lường. Để nâng cao hiệu quả công tác quản lý, sử dụng mạng xã hội Facebook trong công tác đảm bảo an ninh trật tự trong giai đoạn hiện nay, theo chúng tôi cần chú ý làm tốt một số nội dung sau:
Một là, đối với các cơ quan quản lý nhà nước trên lĩnh vực này cần xây dựng những khung hành lang pháp lý đảm bảo cho công tác quản lý cũng như người sử dụng mạng xã hội Facebook. Cần sớm có văn bản xử lý cụ thể từng trường hợp vi phạm để có tác dụng chấn chỉnh, răn đe, phòng ngừa vi phạm, đưa việc sử dụng thông tin trên mạng xã hội vào trật tự, kỷ cương, phát huy hiệu quả đích thực của nó.
Hai là, Cần phối hợp chặt chẽ giữa gia đình, nhà trường, xã hội giáo dục, quản lý thanh thiếu niên. Môi trường sống lành mạnh, được sự chăm sóc chu đáo của gia đình, nhà trường và xã hội, thanh thiếu niên sẽ có điều kiện phát triển trở thành người có ích cho xã hội. Ngược lại nếu ở môi trường xấu, thanh thiếu niên sẽ dễ bị tiêm nhiễm cái xấu, bị tha hóa về nhân cách, dẫn đến phạm tội...Chính vì vậy, cần kết hợp chặt chẽ giữa gia đình, nhà trường, xã hội nhằm hướng dẫn, tư vấn, định hướng cho giới trẻ về việc sử dụng mạng xã hội một cách có ích và mang lại hiệu quả tốt. Việc loại trừ tác động tiêu cực từ mặt trái của Facebook đến tội phạm thanh thiếu niên phạm tội cần có kế hoạch cụ thể và kết hợp chặt chẽ, đồng bộ giữa gia đình, cộng đồng, nhà trường và xã hội trong giáo dục thanh thiếu niên.
Hướng dẫn cho thanh thiếu niên ý thức được những nguy cơ tiềm ẩn của việc đưa các nội dung thông tin cá nhân của bản thân lên mạng xã hội. Bên cạnh đó, cũng cần hướng dẫn các bạn trẻ này vào đời sống thực, với các hoạt động có ích cho bản thân, cộng đồng. Đẩy mạnh công tác giáo dục tư tưởng chính trị, nâng cao tầm nhận thức của học sinh về các vấn đề chính trị, xã hội để từng bước giúp các bạn trẻ có được bản lĩnh vững vàng xử lý được những thông tin tiếp cận từ nhiều chiều khác nhau. Do đó, phải kết hợp giữa gia đình- nhà trường- xã hội để tạo vùng quản lý khép kín nhằm ngăn chặn những tiêu cực tác động từ các yếu tố xã hội, trong đó những yếu tố tiêu cực từ những trang mạng xã hội đồng thời hướng tới một văn hóa mạng xã hội lành mạnh.
Ba là, tăng cường tuyên truyền, giáo dục pháp luật, đạo đức lối sống trong thanh thiếu niên. Sự xuất hiện của Internet nói chung và Facebook nói riêng với những ảnh hưởng sâu rộng của nó tới toàn bộ nền tảng kinh tế- xã hội và đang tạo nên những cơ hội phát triển năng động. Tuy nhiên cùng với những thành tựu do sự phát triển của Internet đem lại, thì hậu quả do những tác động tiêu cực từ mặt trái của mạng Internet càng ngày càng bộc lộ rõ, đặc biệt là đối với tình trạng tội phạm của thanh thiếu niên. Một trong những nguyên nhân của tình trạng này là ý thức chấp hành pháp luật, phẩm chất đạo đức lối sống, của một bộ phận thanh thiếu niên bị suy thoái, xuống cấp...Vì vậy, để phòng ngừa, ngăn chặn những tác động tiêu cực từ mặt trái của mạng xã hội Facebook đến tình hình thanh thiếu niên phạm tội ở nước ta, việc đầu tiên là phải tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục pháp luật, đạo đức lối sống. Việc này thuộc về trách nhiệm của toàn xã hội. Các cơ quan đoàn thể, các tổ chức xã hội gia đình, cộng đồng và mọi công dân. Nội dung, hình thức tuyên truyền phải thiết thực, phù hợp với từng đối tượng.
Qua công tác tuyên truyền sẽ giáo dục cho thanh thiếu niên có nhận thức cơ bản về pháp luật và ý thức chấp hành pháp luật, góp phần ngăn chặn hạn chế tình trạng thanh thiếu niên đưa ra những lời lẽ, nội dung không phù hợp. Đồng thời, phải tăng cường tuyên truyền tác hại, phương thức tác động cũng như biện pháp phòng ngừa những ảnh hưởng tiêu cực từ mặt trái của mạng Internet nói chung và mạng xã hội Facebook nói riêng, để thanh thiếu niên hiểu rõ và chủ động áp dụng có hiệu quả các biện pháp ngăn chặn ảnh hưởng đó.
Bốn là, cần nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ đối với lực lượng cán bộ quản lý nhà nước, đồng thời bổ sung trang thiết bị kỹ thuật công nghệ cao, hiện đại nhằm đảm bảo triển khai có hiệu quả các biện pháp quản lý để kịp thời phát hiện, ngăn chặn và xử lý kịp thời những hành vi vi phạm. Với sự phát triển ngày càng nhanh chóng của khoa học công nghệ, trong đó có Internet, các loại tội phạm mới như tội phạm công nghệ cao sử dụng mạng Internet, mạng xã hội Facebook để gây án một cách tinh vi, với những phương thức và thủ đoạn hoàn toàn mới. Do đó, việc nâng cao trình độ, bổ sung trang thiết bị hiện đại cho các lực lượng quản lý nhanh chóng phát hiện, xử lý các hành vi phạm tội liên quan đến lĩnh vực công nghệ cao là một yêu cầu hết sức cần thiết và cấp bách trong tình hình hiện nay.
Trọng Trinh- Phòng An ninh Nội địa - Công an tỉnh Phú Thọ