Trong quá trình làm việc, học tập, kinh doanh và giải trí, máy tính cùng các hệ điều hành, phần mềm ngày càng được sử dụng phổ biến. Tuy nhiên, do tâm lý tiết kiệm chi phí, một số cơ quan, doanh nghiệp, hộ kinh doanh và cá nhân vẫn cài đặt, sử dụng phần mềm không có bản quyền hoặc sử dụng các công cụ kích hoạt trái phép. Không chỉ tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn, an ninh mạng, hành vi này còn có thể dẫn đến trách nhiệm pháp lý nếu xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan.
Trên địa bàn tỉnh Phú Thọ, Phòng Cảnh sát kinh tế Công an tỉnh đã phát hiện Công ty TNHH Thương mại và Dịch vụ Sông Lam, địa chỉ tại số 2371, tổ 92, Khu 8, phường Nông Trang, tỉnh Phú Thọ, do Nguyễn Thị Thanh Huyền (sinh năm 1981) làm Giám đốc, đã cung cấp 81 máy tính cho nhiều doanh nghiệp, đơn vị trên địa bàn tỉnh. Quá trình kiểm tra xác định, các máy tính này được cài đặt sẵn hệ điều hành Windows và phần mềm Microsoft Office, có dấu hiệu sử dụng các công cụ kích hoạt bản quyền trái phép như crack, key lậu, activator. Quá trình điều tra mở rộng, lực lượng Công an tiếp tục phát hiện nhiều tổ chức, cá nhân có dấu hiệu vi phạm tương tự.
Theo quy định của pháp luật về sở hữu trí tuệ, chương trình máy tính là một trong những đối tượng được bảo hộ quyền tác giả. Chủ sở hữu quyền tác giả có quyền bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp đối với chương trình máy tính của mình. Vì vậy, việc tự ý sao chép, cài đặt, phân phối hoặc sử dụng chương trình máy tính khi không được chủ sở hữu quyền tác giả cho phép, tùy tính chất, mức độ và trường hợp cụ thể, có thể phát sinh trách nhiệm pháp lý theo quy định.
Đáng lưu ý, việc sử dụng các công cụ kích hoạt trái phép như crack, key lậu, activator không chỉ đặt ra vấn đề về quyền tác giả mà còn tiềm ẩn nhiều nguy cơ đối với an toàn thông tin. Các phần mềm không rõ nguồn gốc hoặc đã bị can thiệp có thể chứa mã độc, tạo lỗ hổng để đối tượng xấu truy cập trái phép vào thiết bị, đánh cắp tài khoản, dữ liệu, thông tin cá nhân hoặc tài liệu của cơ quan, doanh nghiệp. Khi được cài đặt trên máy tính dùng để lưu trữ, xử lý dữ liệu quan trọng, nguy cơ mất dữ liệu, lộ lọt thông tin hoặc phát sinh sự cố an ninh mạng càng đáng lưu ý.
Về xử lý vi phạm hành chính, Nghị định số 341/2025/NĐ-CP ngày 26/12/2025 của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính về quyền tác giả, quyền liên quan, có hiệu lực từ ngày 15/02/2026. Theo Điều 16 của Nghị định này, hành vi sao chép tác phẩm mà không được phép của chủ sở hữu quyền tác giả có thể bị xử phạt với mức phạt được xác định căn cứ vào số lợi bất hợp pháp thu được, mức độ thiệt hại hoặc giá trị hàng hóa vi phạm; mức phạt đối với cá nhân có thể đến 50 triệu đồng, đối với tổ chức có thể đến 100 triệu đồng. Tùy từng hành vi, người vi phạm còn có thể bị áp dụng các biện pháp khắc phục hậu quả theo quy định.
Rủi ro pháp lý và nguy cơ mất an toàn thông tin khi sử dụng phần mềm không có bản quyền
Đối với trường hợp hành vi xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan đủ yếu tố cấu thành tội phạm, người thực hiện có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội “Xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan” theo Điều 225 Bộ luật Hình sự. Việc xử lý hình sự phải căn cứ vào các điều kiện, ngưỡng và tình tiết cụ thể được quy định tại Điều 225; không phải mọi trường hợp sử dụng phần mềm không có bản quyền đều đương nhiên bị xử lý hình sự.
Để hạn chế nguy cơ vi phạm pháp luật và bảo đảm an toàn thông tin, Cơ quan Công an khuyến cáo:
1. Các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp, hộ kinh doanh và người dân chấp hành nghiêm các quy định của pháp luật về sở hữu trí tuệ; không tự ý sao chép, cài đặt, phân phối hoặc sử dụng phần mềm khi chưa được cấp phép hợp pháp.
2. Người sử dụng cần lựa chọn phần mềm có nguồn gốc rõ ràng, sử dụng giấy phép phù hợp với mục đích và phạm vi sử dụng; không sử dụng các công cụ kích hoạt trái phép, phần mềm bẻ khóa hoặc phần mềm không rõ nguồn gốc. Đồng thời, cần thường xuyên cập nhật hệ điều hành, phần mềm và các giải pháp bảo đảm an toàn thông tin để hạn chế nguy cơ bị mã độc, tấn công mạng, đánh cắp hoặc lộ lọt dữ liệu./.
Giang Nam - Phòng ANM&PCTPSDCNC
Đánh giá bài viết: