Trong bối cảnh tình hình kinh tế - xã hội có nhiều thay đổi, khoa học, công nghệ phát triển nhanh, nhiều phương thức, thủ đoạn phạm tội mới xuất hiện, việc tiếp tục hoàn thiện pháp luật hình sự là yêu cầu cần thiết. Việc sửa đổi Bộ luật Hình sự nhằm khắc phục những bất cập trong thực tiễn áp dụng, bổ sung cơ sở pháp lý để xử lý các hành vi nguy hiểm cho xã hội, đồng thời bảo đảm tốt hơn quyền con người, quyền công dân và đáp ứng yêu cầu phòng, chống tội phạm trong tình hình mới.
Bộ luật Hình sự là một trong những công cụ pháp lý quan trọng trong công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm, giữ gìn an ninh, trật tự, bảo vệ tính mạng, sức khỏe, danh dự, tài sản và các quyền, lợi ích hợp pháp của Nhà nước, tổ chức, cá nhân. Qua thực tiễn thi hành, cùng với những kết quả đạt được, một số quy định của Bộ luật đã bộc lộ những hạn chế, bất cập, chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu thực tiễn. Trong khi đó, sự phát triển của kinh tế số, chuyển đổi số, công nghệ mới và các loại hình giao dịch mới đang làm xuất hiện những quan hệ xã hội và hành vi vi phạm chưa được pháp luật hình sự điều chỉnh đầy đủ.
Một trong những yêu cầu đặt ra là tiếp tục hoàn thiện các quy định về trách nhiệm hình sự và hình phạt theo hướng rõ ràng, chặt chẽ, phù hợp với tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi. Việc sửa đổi cũng hướng tới giảm sự phụ thuộc vào hình phạt tước tự do trong những trường hợp phù hợp, tăng cường các chế tài như phạt tiền, quản lý tại cộng đồng và các cơ chế lượng hình gắn với việc khắc phục hậu quả. Qua đó, vừa bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật, vừa thể hiện chính sách nhân đạo, khoan hồng của Nhà nước.
Thực tiễn cũng cho thấy cần rà soát, hoàn thiện các quy định về dấu hiệu định tội, định khung hình phạt để hạn chế cách hiểu và áp dụng khác nhau. Một số dấu hiệu về nhân thân như đã bị xử phạt vi phạm hành chính hoặc đã bị kết án nhưng chưa được xóa án tích hiện đang được sử dụng làm căn cứ định tội ở nhiều điều luật. Việc rà soát, loại bỏ những trường hợp không thực sự cần thiết phải xử lý bằng pháp luật hình sự sẽ góp phần phân định rõ hơn giữa trách nhiệm hình sự với trách nhiệm dân sự, hành chính và kỷ luật, bảo đảm xử lý đúng tính chất, mức độ của hành vi.
Cùng với đó, việc điều chỉnh các mức định lượng trong một số tội danh cũng là yêu cầu từ thực tiễn. Đối với một số tội xâm phạm sở hữu, tội phạm về chức vụ và một số tội khác, cần nghiên cứu mức định lượng tài sản làm căn cứ truy cứu trách nhiệm hình sự cho phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội. Ngược lại, đối với các tội phạm về môi trường, việc giảm mức định lượng trong những trường hợp phù hợp nhằm tăng khả năng xử lý các hành vi gây thiệt hại cho môi trường, đáp ứng yêu cầu bảo vệ môi trường trong giai đoạn hiện nay.
Đáng chú ý, sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ và không gian mạng đặt ra nhiều vấn đề mới đối với công tác phòng, chống tội phạm. Các hành vi liên quan đến tiền ảo, tài sản ảo, dữ liệu, trí tuệ nhân tạo, phát tán deepfake, thao túng dữ liệu trên mạng xã hội để trục lợi, xâm phạm hệ thống thông tin quan trọng và các hình thức lừa đảo trên môi trường số đang đặt ra yêu cầu nghiên cứu, bổ sung quy định pháp luật phù hợp. Việc cập nhật các quy định này giúp pháp luật hình sự có khả năng bao quát tốt hơn những phương thức, thủ đoạn phạm tội mới, hạn chế khoảng trống pháp lý.
Bên cạnh những vấn đề phát sinh trong nước, quá trình hội nhập quốc tế cũng đòi hỏi pháp luật hình sự Việt Nam tiếp tục được hoàn thiện để phù hợp với các điều ước quốc tế, thỏa thuận và cam kết mà Việt Nam là thành viên. Một số hành vi liên quan đến bí mật thương mại, tài trợ khủng bố, rửa tiền, khai thác thủy sản bất hợp pháp và đưa người di cư trái phép được đặt ra trong quá trình nghiên cứu sửa đổi nhằm tăng tính tương thích của pháp luật Việt Nam với các chuẩn mực quốc tế.
Việc sửa đổi Bộ luật Hình sự vì vậy không chỉ nhằm bổ sung những quy định mới mà còn hướng tới xây dựng các quy định thống nhất, đồng bộ, dễ áp dụng. Các quy định về tội danh, tình tiết định tội, khung hình phạt cần được rà soát để hạn chế chồng chéo, bảo đảm một hành vi được xác định đúng bản chất pháp lý, tạo cơ sở cho việc xử lý đúng người, đúng tội, đúng pháp luật.
Với những yêu cầu đặt ra từ thực tiễn, việc sửa đổi, bổ sung Bộ luật Hình sự là cần thiết nhằm hoàn thiện công cụ pháp lý trong phòng, chống tội phạm, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân, đồng thời đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước và phát triển kinh tế - xã hội trong giai đoạn mới. Đây cũng là cơ sở để pháp luật hình sự tiếp tục được hoàn thiện theo hướng nghiêm minh, công bằng, nhân đạo và phù hợp với thực tiễn.
Đăng Giang - Văn phòng Cơ quan CSĐT
Đánh giá bài viết: