Thời gian gần đây, trên mạng xã hội xuất hiện một số ý kiến cho rằng quy định về thông báo lưu trú là sự hạn chế quyền tự do cư trú của công dân, thậm chí cho rằng cha mẹ đến thăm con, người thân hoặc bạn bè ở lại qua đêm cũng phải “xin phép Công an”. Những cách diễn giải này dễ tạo tâm lý băn khoăn, lo ngại trong nhân dân. Tuy nhiên, nếu đối chiếu với các quy định pháp luật hiện hành, cần phân biệt rõ giữa quyền tự do cư trú, nghĩa vụ thông báo lưu trú và thủ tục xin phép để tránh hiểu chưa đúng bản chất của vấn đề.
Trước hết, cần khẳng định thông báo lưu trú không đồng nghĩa với xin phép lưu trú. Đây là hai khái niệm có bản chất pháp lý hoàn toàn khác nhau. Theo quy định của pháp luật về cư trú, thông báo lưu trú là việc cung cấp thông tin cho cơ quan quản lý nhà nước về việc một người đến lưu trú tại một địa điểm trong những trường hợp pháp luật quy định. Bản chất của hoạt động này là thông báo, cung cấp thông tin phục vụ quản lý, không phải thủ tục đề nghị cơ quan Công an chấp thuận cho một người được ở lại một địa điểm.
Vì vậy, cách diễn đạt rằng người dân phải “xin phép Công an” khi có người thân, bạn bè đến thăm và ở lại qua đêm là chưa phản ánh đúng bản chất của quy định. Việc một người có được phép lưu trú hay không không được quyết định thông qua một thủ tục “xin - cho” như cách hiểu nói trên.
Cũng cần phân biệt giữa quyền tự do cư trú của công dân và nghĩa vụ tuân thủ các quy định về quản lý cư trú. Hiến pháp năm 2013 ghi nhận, bảo đảm quyền con người, quyền công dân; đồng thời quy định việc thực hiện các quyền này phải trong khuôn khổ Hiến pháp và pháp luật. Điều 14 Hiến pháp cũng xác định quyền con người, quyền công dân chỉ có thể bị hạn chế theo quy định của luật trong những trường hợp cần thiết vì các lý do như quốc phòng, an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội, đạo đức xã hội và sức khỏe cộng đồng.
Luận điệu của các thế lực thù địch về thông báo lưu trú
Như vậy, việc pháp luật quy định một số nghĩa vụ hành chính liên quan đến cư trú không đồng nghĩa với việc phủ nhận hoặc xóa bỏ quyền tự do cư trú. Quyền và nghĩa vụ của công dân luôn tồn tại trong một khuôn khổ pháp luật nhất định. Điều 15 Hiến pháp năm 2013 cũng nêu rõ quyền công dân không tách rời nghĩa vụ công dân; việc thực hiện quyền không được xâm phạm lợi ích quốc gia, dân tộc, quyền và lợi ích hợp pháp của người khác.
Thông báo lưu trú là một nội dung trong công tác quản lý cư trú, qua đó góp phần giúp cơ quan chức năng nắm được thông tin về người đang có mặt tại địa bàn trong những trường hợp pháp luật quy định. Đây là cơ sở phục vụ công tác quản lý nhà nước về cư trú, bảo đảm an ninh, trật tự và giải quyết các tình huống phát sinh trong thực tiễn.
Do đó, cần tránh cách nhìn cho rằng cứ có người đến nhà chơi, ở lại qua đêm là người dân đang thực hiện một hành vi “xin phép” cơ quan Công an. Có người đến thăm, ở lại nhà người thân hoặc bạn bè không phải tự thân là hành vi vi phạm pháp luật. Vấn đề cần xem xét là trong trường hợp cụ thể đó, pháp luật có đặt ra nghĩa vụ thông báo lưu trú hay không và chủ thể có trách nhiệm đã thực hiện nghĩa vụ theo quy định hay chưa.
Một số ý kiến trên mạng xã hội cũng cho rằng chỉ cần “quên thông báo lưu trú” là người dân có thể ngay lập tức bị xử phạt. Cách diễn đạt này dễ tạo ra tâm lý lo lắng không cần thiết. Về nguyên tắc, việc xử lý vi phạm hành chính phải căn cứ vào hành vi vi phạm cụ thể, các điều kiện xử lý và thẩm quyền, trình tự, thủ tục theo quy định của pháp luật về xử lý vi phạm hành chính. Không thể đồng nhất mọi trường hợp sơ suất, nhầm lẫn hoặc tình huống thực tế với một hành vi vi phạm đã đủ căn cứ để xử phạt.
Bên cạnh đó, sự phát triển của Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và quá trình chuyển đổi số trong quản lý cư trú đang từng bước thay đổi phương thức thực hiện các thủ tục hành chính. Mục tiêu của việc số hóa là giảm giấy tờ, giảm thời gian và tạo thuận lợi hơn cho người dân trong quá trình thực hiện các nghĩa vụ hành chính.
Từ thực tế đó, nếu trong quá trình triển khai còn xuất hiện những bất cập như quy trình chưa thuận tiện, việc hướng dẫn chưa thống nhất, ứng dụng công nghệ chưa đáp ứng yêu cầu hoặc cán bộ thực hiện chưa phù hợp thì người dân hoàn toàn có quyền phản ánh, kiến nghị để cơ quan có thẩm quyền xem xét, khắc phục. Đây là những vấn đề thuộc tổ chức thực hiện pháp luật, cần được phân biệt với việc đánh giá bản thân quy định pháp luật.
Việc phản biện chính sách, pháp luật là cần thiết trong một xã hội dân chủ, pháp quyền. Những ý kiến phản ánh từ thực tiễn cũng là cơ sở để cơ quan quản lý nghiên cứu, hoàn thiện chính sách và nâng cao chất lượng phục vụ nhân dân. Tuy nhiên, phản biện chỉ thực sự có giá trị khi dựa trên việc hiểu đúng quy định, sử dụng đúng khái niệm pháp lý và phân biệt rõ giữa quyền của công dân với nghĩa vụ hành chính.
Từ “thông báo” đến “xin phép” chỉ khác nhau về cách diễn đạt, nhưng về bản chất pháp lý là hai vấn đề hoàn toàn khác nhau. Vì vậy, việc đồng nhất thông báo lưu trú với “xin phép Công an mới được ở lại” có thể dẫn đến cách hiểu sai về chính sách quản lý cư trú, tạo tâm lý không cần thiết trong nhân dân.
Hiểu đúng pháp luật không chỉ giúp người dân thực hiện đúng quyền và nghĩa vụ của mình mà còn góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, bảo đảm an ninh, trật tự và xây dựng môi trường pháp lý minh bạch, thuận lợi trong đời sống xã hội.
Linh Hạnh - Công an xã Thung Nai
Đánh giá bài viết: