NHẬN DIỆN THỦ ĐOẠN BÓP MÉO ĐỀ XUẤT BỔ SUNG 09 TỘI DANH MỚI TRONG DỰ THẢO BỘ LUẬT HÌNH SỰ

 

 Infographic nhận diện một số thủ đoạn bóp méo, xuyên tạc nội dung đề xuất trong Dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi)
 

Đánh tráo khái niệm, “biến” đề xuất thành quy định đã có hiệu lực
 
Một thủ đoạn đáng chú ý là đánh tráo giữa nội dung đề xuất trong dự thảo với quy định pháp luật đã được ban hành và có hiệu lực. Từ thông tin về việc nghiên cứu bổ sung các tội danh như “Xâm phạm dữ liệu cá nhân”, “Vi phạm quy định về tài sản mã hóa và thị trường tài sản mã hóa”, “Khai thác thủy sản trái phép” hay “Thành lập hoặc tham gia nhóm tội phạm có tổ chức”, một số bài viết sử dụng cách diễn đạt khiến người đọc hiểu rằng các hành vi này đã được quy định thành tội phạm và được áp dụng ngay trên thực tế. Thủ đoạn này thường đi kèm với những tiêu đề mang tính khẳng định, như thể một chính sách mới đã chính thức được áp dụng.
 
Trong khi đó, cần phân biệt rõ: đề xuất là nội dung đang được nghiên cứu, thảo luận, hoàn thiện; quy định pháp luật chỉ có giá trị bắt buộc thi hành khi được ban hành và có hiệu lực theo quy định. Đáng lưu ý, việc đề xuất một tội danh mới cũng không có nghĩa mọi hành vi liên quan đến lĩnh vực đó đều mặc nhiên bị xử lý hình sự. Trách nhiệm hình sự phải được xác định trên cơ sở quy định cụ thể của pháp luật và các điều kiện cấu thành tội phạm.
 
Một thủ đoạn khác là lấy một khía cạnh của quy định để suy diễn thành phạm vi điều chỉnh rộng hơn nhiều lần. Đối với nội dung về xâm phạm dữ liệu cá nhân, thông tin sai lệch khai thác tâm lý lo ngại về quyền riêng tư để dẫn dắt theo hướng mọi hành vi thu thập, lưu trữ, sử dụng hoặc chia sẻ dữ liệu cá nhân đều có nguy cơ bị xử lý hình sự. Cách diễn giải này bỏ qua yêu cầu phải xem xét hành vi cụ thể và các điều kiện pháp lý liên quan.
 
Tương tự, đối với đề xuất về cản trở hoạt động bảo vệ dữ liệu cá nhân, một số cách diễn giải phiến diện khiến người đọc hiểu rằng việc phản đối hoặc không đồng ý với một hoạt động liên quan đến dữ liệu cá nhân đều có thể bị coi là hành vi phạm tội. Đây là cách đánh đồng giữa một hành vi pháp lý thông thường với hành vi có dấu hiệu vi phạm mà không căn cứ vào nội dung, tính chất và điều kiện cụ thể.
 
Đối với tài sản mã hóa và thị trường tài sản mã hóa, thủ đoạn thường thấy là đánh đồng việc nghiên cứu quy định hình sự đối với những hành vi vi phạm với việc coi bản thân tài sản mã hóa hoặc mọi hoạt động liên quan là bất hợp pháp. Đây là hai vấn đề hoàn toàn cần được phân biệt. Đối tượng của quy định hình sự là hành vi vi phạm cụ thể, không thể suy diễn thành việc mọi hoạt động thuộc một lĩnh vực đều mặc nhiên là tội phạm.
 
Tương tự, với đề xuất liên quan đến vi phạm quy định về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, nếu chỉ đưa ra những cụm từ như “xử lý hình sự”, “tội danh mới” mà không nói rõ hành vi và điều kiện áp dụng, người đọc có thể hiểu sai rằng mọi tranh chấp giữa doanh nghiệp và người tiêu dùng đều có thể bị hình sự hóa. Trong thực tế, trách nhiệm pháp lý phải được xác định theo tính chất và mức độ của từng hành vi, trên cơ sở quy định pháp luật. Đây chính là kiểu thông tin “lấy một phần sự thật để tạo ra một nhận thức sai”. Nội dung ban đầu có thể chứa một chi tiết đúng, nhưng khi bị cắt khỏi bối cảnh và gắn với suy diễn chủ quan, thông điệp cuối cùng lại không còn phản ánh đúng bản chất của vấn đề.

Thông tin sai lệch được đăng tải trên mạng xã hội về nội dung Dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi)

 
Thổi phồng tác động, khoét sâu tâm lý lo ngại để dẫn dắt dư luận
 
Bên cạnh đánh tráo khái niệm, một thủ đoạn khác là thổi phồng tác động của chính sách, lựa chọn những lĩnh vực dễ tạo tâm lý nhạy cảm để dẫn dắt dư luận.
 
Đối với đề xuất về xử lý chất thải rắn sinh hoạt, chất thải rắn thông thường hoặc xả nước thải không có thông số môi trường nguy hại gây ô nhiễm môi trường, các đối tượng cố tình đưa thông tin thiếu đầy đủ để tạo cho người đọc cảm giác rằng những vi phạm môi trường thông thường đều sẽ bị xử lý hình sự. Cách đưa tin này bỏ qua việc pháp luật phải xác định cụ thể hành vi, mức độ vi phạm và các điều kiện trách nhiệm tương ứng.
 
Đối với khai thác thủy sản trái phép, thủ đoạn được các đối tượng sử dụng là lấy những trường hợp vi phạm cụ thể để suy diễn thành nguy cơ xử lý hình sự đối với hoạt động đánh bắt, sản xuất của người dân nói chung. Nếu không phân biệt rõ giữa hoạt động hợp pháp và hành vi vi phạm các quy định được pháp luật xác định, thông tin rất dễ gây tâm lý hoang mang trong cộng đồng ngư dân và những người hoạt động trong lĩnh vực thủy sản.
 
Với hai nhóm tội danh liên quan đến phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt và tài trợ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt, các đối tượng tập trung vào việc sử dụng những cách diễn giải chung chung, không làm rõ đối tượng và hành vi mà quy định hướng tới, từ đó tạo cảm giác phạm vi điều chỉnh rộng và thiếu giới hạn. Trong khi đó, đây là những nội dung có tính chất chuyên biệt, cần được tiếp cận từ chính quy định pháp luật và bối cảnh phòng, chống các nguy cơ an ninh nghiêm trọng.
 
Đáng chú ý hơn là việc các đối tượng khai thác đề xuất về thành lập hoặc tham gia nhóm tội phạm có tổ chức để đưa ra những suy diễn thiếu căn cứ, đánh đồng giữa các nhóm người, hội, nhóm hoạt động hợp pháp với “nhóm tội phạm”. Cách đánh tráo này nếu không được kịp thời làm rõ có thể gây nhận thức sai về phạm vi của quy định.
 
Tương tự, đối với các nội dung liên quan đến an ninh mạng, dữ liệu và công nghệ, một số bài viết có thể sử dụng những thuật ngữ pháp lý mới hoặc phức tạp để tạo cảm giác rằng pháp luật đang “mở rộng” trách nhiệm hình sự đối với người sử dụng Internet nói chung. Đây là cách khai thác sự thiếu hiểu biết về thuật ngữ pháp lý để tạo tâm lý lo ngại.
 
Điểm chung của các thủ đoạn trên là không phủ nhận hoàn toàn thông tin gốc mà làm biến dạng cách hiểu về thông tin gốc. Một tiêu đề gây sốc, một đoạn trích ngắn hoặc một video bình luận có thể được chia sẻ hàng nghìn lần, trong khi rất ít người tìm đến văn bản đầy đủ để kiểm chứng.
 
Bởi vậy, trước những thông tin liên quan đến chính sách pháp luật, người dân cần đặc biệt cảnh giác với các biểu hiện: không dẫn nguồn văn bản gốc; trích dẫn một câu nhưng bỏ bối cảnh; đánh đồng dự thảo với luật đã có hiệu lực; dùng trường hợp cá biệt để khái quát thành chính sách chung; hoặc đưa ra kết luận chắc chắn từ những nội dung còn đang được nghiên cứu, hoàn thiện. Trong môi trường thông tin hiện nay, đấu tranh với thông tin sai lệch không chỉ là phát hiện và xử lý những nội dung vi phạm mà còn phải chủ động cung cấp thông tin đầy đủ, chính xác, dễ hiểu, giúp người dân có cơ sở tự kiểm chứng.
 
Mỗi người sử dụng mạng xã hội cần hình thành thói quen “đọc kỹ trước khi tin, kiểm chứng trước khi chia sẻ”. Đặc biệt, với các vấn đề pháp luật có tác động rộng đến đời sống xã hội, cần ưu tiên thông tin từ các cơ quan có thẩm quyền, tiếp cận đầy đủ văn bản và phân biệt rõ giữa sự thật pháp lý, đề xuất chính sách và bình luận cá nhân. Không để một nội dung bị cắt xén trở thành toàn bộ sự thật; không để suy diễn thay thế cho quy định pháp luật; và không để sự lặp lại của một thông tin chưa được kiểm chứng tạo ra nhận thức sai lệch trong xã hội./.

 
Tuấn Anh - Văn phòng Cơ quan Cảnh sát điều tra