Hóa chất được sử dụng rộng rãi trong sản xuất và đời sống, song các hoạt động sản xuất, bảo quản, sử dụng, vận chuyển hóa chất luôn tiềm ẩn nguy cơ cháy, nổ, rò rỉ, phát tán chất độc, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe con người, tài sản và môi trường. Vì vậy, việc chủ động phòng ngừa và xử lý kịp thời các sự cố cháy, nổ tại cơ sở hóa chất có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.
Trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội, hóa chất ngày càng được sử dụng phổ biến trong nhiều lĩnh vực như công nghiệp, nông nghiệp, xây dựng, thương mại, y tế, khoa học, công nghệ và giáo dục. Tuy nhiên, sự cố liên quan đến hóa chất có thể xảy ra bất cứ thời điểm nào. Khi xảy ra cháy, nổ, sự cố có nguy cơ phát triển nhanh, gây phát tán các chất độc hại trên diện rộng và để lại hậu quả lâu dài đối với môi trường.
Thực tế đã xảy ra nhiều vụ cháy, nổ lớn liên quan đến hóa chất gây thiệt hại nghiêm trọng về người, tài sản và môi trường. Điển hình như vụ cháy tại Công ty Cổ phần bóng đèn, phích nước Rạng Đông, Hà Nội, năm 2019. Các vụ việc cho thấy, nếu không được phát hiện và tổ chức xử lý kịp thời, đám cháy tại cơ sở hóa chất có thể nhanh chóng lan rộng, đồng thời phát sinh các sản phẩm cháy độc hại, đe dọa trực tiếp đến lực lượng tham gia chữa cháy và người dân trong khu vực.
Chủ động phòng ngừa nguy cơ cháy, nổ
Đặc điểm nguy hiểm cháy, nổ tại các cơ sở hóa chất là cháy, nổ ở mức độ cao và có thể diễn ra trong thời gian rất nhanh. Tại các cơ sở hóa chất, nguy cơ cháy, nổ thường xuất phát từ việc vi phạm quy trình vận hành dây chuyền công nghệ, sự cố thiết bị điện, không thực hiện đầy đủ công tác bảo dưỡng, sửa chữa; sử dụng nguồn lửa, nguồn nhiệt không bảo đảm an toàn hoặc bảo quản, lưu trữ hóa chất không đúng quy định.
Do đó, cơ sở cần chủ động xác định các khu vực có nguy cơ cháy, nổ cao để bố trí hệ thống phòng cháy, chữa cháy phù hợp; lựa chọn vật liệu xây dựng có khả năng chịu lửa; phân khoang cháy và bảo đảm khoảng cách an toàn giữa các khu vực. Việc kiểm soát nguồn phát sinh nhiệt, nguồn lửa, điện và quy trình bảo quản hóa chất phải được thực hiện thường xuyên, nghiêm ngặt.
Lưu ý trong quá trình xử lý sự cố
Khi xảy ra cháy, nổ tại cơ sở hóa chất, trước khi triển khai chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ cần tiến hành trinh sát, xác định loại hóa chất, vị trí, khối lượng, tình trạng bao bì, thiết bị chứa và diễn biến đám cháy; đồng thời đánh giá nguy cơ rò rỉ, phát tán hóa chất và các sản phẩm độc hại.
Căn cứ tình hình thực tế, người chỉ huy chữa cháy phải tổ chức phân vùng nguy hiểm, gồm vùng nóng, vùng ấm và vùng lạnh; xác định phạm vi ảnh hưởng phù hợp với từng loại hóa chất. Lực lượng làm nhiệm vụ tại vùng nguy hiểm phải được trang bị đầy đủ phương tiện bảo vệ cá nhân và thiết bị chuyên dụng phù hợp.
Việc lựa chọn chất chữa cháy phải căn cứ vào đặc tính của từng loại hóa chất. Không sử dụng nước một cách tùy tiện, bởi một số hóa chất có thể phản ứng với nước, làm phát sinh khí nguy hiểm, gây cháy, nổ hoặc khiến hóa chất phát tán rộng hơn. Đối với hóa chất dạng lỏng chảy loang, cần có biện pháp ngăn chặn sự lan truyền và lựa chọn chất chữa cháy phù hợp. Khi xử lý đường ống bị rò rỉ, cần đồng thời kiểm soát ngọn lửa, làm mát khu vực bị tác động nhiệt và tìm biện pháp khống chế nguồn rò rỉ.
Đặc biệt, đối với các sự cố liên quan đến axit hoặc hóa chất có khả năng phản ứng với nước, lực lượng chữa cháy phải hết sức thận trọng, tránh sử dụng tia nước đặc trực tiếp vào đám cháy nếu có nguy cơ làm hóa chất bắn vào người hoặc phát tán theo dòng nước.
Bảo đảm an toàn cho lực lượng tham gia xử lý
Trước khi tiếp cận khu vực sự cố, lực lượng tham gia chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ phải được trang bị phương tiện bảo vệ phù hợp với mức độ nguy hiểm, trong đó có trang phục chống hóa chất, thiết bị bảo vệ đường hô hấp, quần áo chống nhiệt và các phương tiện chuyên dụng khác.
Sau khi kết thúc xử lý sự cố, phải tổ chức khử nhiễm đối với người, quần áo, phương tiện, thiết bị và khu vực bị ảnh hưởng. Tùy đặc tính hóa chất, có thể áp dụng phương pháp khử nhiễm vật lý hoặc hóa học; tuyệt đối không sử dụng nước để tẩy rửa đối với những hóa chất có phản ứng nguy hiểm với nước.
Sau chữa cháy, cần tiếp tục kiểm soát nguy cơ tái phát và phối hợp với cơ quan chuyên môn xử lý hóa chất, chất thải và môi trường theo quy định. Việc xử lý triệt để các chất độc hại còn tồn lưu không chỉ góp phần bảo đảm an toàn cho lực lượng làm nhiệm vụ mà còn hạn chế tác động lâu dài đến sức khỏe người dân và môi trường xung quanh.
Chủ động phòng ngừa, chuẩn bị đầy đủ phương án, phương tiện và kiến thức chuyên môn là yếu tố quan trọng nhằm hạn chế thiệt hại do cháy, nổ và sự cố hóa chất gây ra. Các cơ sở sử dụng, bảo quản hóa chất cần thường xuyên rà soát nguy cơ, tổ chức huấn luyện, thực tập phương án và nâng cao ý thức chấp hành các quy định về phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ.
Văn Ngọc - Phòng PC07
Đánh giá bài viết: