Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, internet và mạng xã hội ngày càng trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống xã hội. Tuy nhiên, cùng với những lợi ích to lớn mà công nghệ mang lại, các loại tội phạm và hành vi vi phạm pháp luật trên không gian mạng cũng có xu hướng gia tăng với phương thức, thủ đoạn ngày càng tinh vi. Các hoạt động lừa đảo trực tuyến, chiếm đoạt tài sản, phát tán tin giả, xâm phạm dữ liệu cá nhân, tấn công mạng, sử dụng công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI), Deepfake để giả mạo hình ảnh, giọng nói nhằm lừa đảo hoặc thao túng nhận thức xã hội đang đặt ra nhiều thách thức đối với công tác bảo đảm an ninh, an toàn mạng.
 

Ảnh minh hoạ

Trước yêu cầu thực tiễn đó, Luật An ninh mạng năm 2025 được ban hành nhằm tạo lập khuôn khổ pháp lý đồng bộ, hiện đại, đáp ứng yêu cầu bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới, đồng thời bảo vệ tốt hơn quyền và lợi ích hợp pháp của người dân trên môi trường số.

Chuyển mạnh từ tư duy xử lý sang chủ động phòng ngừa

Một trong những điểm mới nổi bật của Luật An ninh mạng năm 2025 là chuyển mạnh tư duy quản lý từ “xử lý, khắc phục hậu quả” sang “chủ động phòng ngừa, phát hiện sớm, ngăn chặn từ sớm, từ xa” các nguy cơ đe dọa an ninh mạng.

Theo đó, các cơ quan chức năng được tăng cường năng lực giám sát, đánh giá, cảnh báo nguy cơ mất an ninh mạng; đồng thời đẩy mạnh công tác phối hợp giữa các bộ, ngành, địa phương và doanh nghiệp trong việc bảo vệ hệ thống thông tin quan trọng, dữ liệu trọng yếu quốc gia.

Tăng cường bảo vệ dữ liệu cá nhân và an ninh dữ liệu

Lần đầu tiên, khái niệm “an ninh dữ liệu” được xác định là một nội dung trọng tâm trong chính sách pháp luật về an ninh mạng.

Luật bổ sung nhiều quy định nhằm bảo vệ dữ liệu cá nhân, dữ liệu quan trọng và dữ liệu cốt lõi liên quan đến quốc phòng, an ninh quốc gia. Các hành vi thu thập, mua bán, trao đổi, chuyển nhượng trái phép dữ liệu cá nhân bị nghiêm cấm và sẽ bị xử lý nghiêm theo quy định của pháp luật.

Bên cạnh đó, các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ số, nền tảng mạng xã hội, dịch vụ viễn thông và internet có trách nhiệm áp dụng các biện pháp kỹ thuật, quản lý phù hợp để bảo vệ thông tin người dùng, ngăn chặn nguy cơ rò rỉ hoặc bị chiếm đoạt dữ liệu.

Yêu cầu xử lý nhanh thông tin vi phạm trên không gian mạng

Một điểm mới đáng chú ý khác là quy định trách nhiệm của các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ viễn thông, internet và mạng xã hội trong việc xử lý thông tin vi phạm pháp luật.

Theo đó, doanh nghiệp phải thực hiện việc gỡ bỏ hoặc xử lý thông tin vi phạm trong thời hạn tối đa 24 giờ kể từ khi nhận được yêu cầu hợp pháp của cơ quan có thẩm quyền. Đối với các trường hợp khẩn cấp liên quan đến an ninh quốc gia, thời gian xử lý không được vượt quá 6 giờ.

Quy định này góp phần nâng cao hiệu quả đấu tranh với các hành vi phát tán tin giả, lừa đảo trực tuyến, thông tin xấu độc, nội dung kích động bạo lực, vi phạm pháp luật hoặc xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân trên môi trường mạng.

Bổ sung cơ sở pháp lý đối với AI và công nghệ Deepfake

Sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo và công nghệ Deepfake đang tạo ra nhiều nguy cơ mới đối với an ninh mạng.

Luật An ninh mạng năm 2025 đã bước đầu thiết lập cơ sở pháp lý đối với việc quản trị AI và các công nghệ số mới nổi; nghiêm cấm việc lợi dụng AI, Deepfake để giả mạo hình ảnh, giọng nói, +nhằm lừa đảo, vu khống, xúc phạm danh dự, nhân phẩm hoặc thực hiện các hành vi vi phạm pháp luật khác.

Đây là quy định quan trọng nhằm hạn chế những tác động tiêu cực từ công nghệ mới, góp phần xây dựng môi trường mạng lành mạnh, an toàn và đáng tin cậy.

Tăng cường bảo vệ trẻ em và người yếu thế trên môi trường mạng

Luật An ninh mạng năm 2025 tiếp tục thể hiện rõ quan điểm lấy người dân làm trung tâm trong công tác bảo vệ an ninh mạng.

Theo đó, các nền tảng số và doanh nghiệp cung cấp dịch vụ trên không gian mạng phải áp dụng các biện pháp bảo vệ phù hợp đối với trẻ em và các nhóm người dùng dễ bị tổn thương ngay từ khâu thiết kế, vận hành hệ thống.

Các đơn vị có trách nhiệm chủ động rà soát, phát hiện và ngăn chặn các nội dung độc hại, thông tin có nguy cơ ảnh hưởng tiêu cực đến sự phát triển toàn diện của trẻ em, đồng thời tăng cường các biện pháp hỗ trợ người dùng trước các nguy cơ bị lừa đảo, xâm hại trên môi trường mạng.
Không hạn chế quyền tự do ngôn luận và tiếp cận thông tin hợp pháp
Luật An ninh mạng năm 2025 không hạn chế quyền tự do ngôn luận, quyền tiếp cận thông tin hợp pháp của công dân được Hiến pháp và pháp luật bảo đảm.
Pháp luật chỉ xử lý đối với các hành vi lợi dụng không gian mạng để phát tán thông tin sai sự thật, lừa đảo, vu khống, xúc phạm danh dự, nhân phẩm của tổ chức, cá nhân hoặc thực hiện các hành vi gây phương hại đến an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội.

Việc hoàn thiện khung pháp lý về an ninh mạng góp phần bảo đảm môi trường số an toàn, minh bạch, tạo điều kiện thuận lợi cho người dân tiếp cận thông tin và khai thác hiệu quả các tiện ích của công nghệ số.

Xử lý nghiêm các hành vi vi phạm trên không gian mạng

Cùng với việc tăng cường các biện pháp bảo vệ người dân, Luật An ninh mạng năm 2025 và các văn bản pháp luật có liên quan cũng quy định nhiều chế tài nghiêm khắc đối với các hành vi vi phạm.

Tùy theo tính chất, mức độ vi phạm, các tổ chức, cá nhân có thể bị xử phạt vi phạm hành chính hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

Đối với các hành vi như phát tán thông tin giả mạo, thông tin sai sự thật; mua bán trái phép dữ liệu cá nhân; sử dụng AI, Deepfake để lừa đảo; tổ chức đánh bạc, cá độ trực tuyến; xâm nhập trái phép hệ thống thông tin; phát tán mã độc hoặc chiếm đoạt dữ liệu của người khác, người vi phạm có thể bị xử phạt hành chính với mức phạt cao hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định của Bộ luật Hình sự.

Đối với các hành vi nghiêm trọng, mức hình phạt có thể lên đến nhiều năm tù, kèm theo các hình phạt bổ sung như phạt tiền, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc tịch thu tài sản theo quy định.

Nâng cao ý thức trách nhiệm khi tham gia không gian mạng

Hiện nay, Việt Nam có hơn 85 triệu người sử dụng internet, khoảng 79 triệu tài khoản mạng xã hội và hơn 127 triệu thuê bao di động đang hoạt động. Không gian mạng đã trở thành môi trường quan trọng phục vụ phát triển kinh tế số, xã hội số và công dân số.

Mỗi người dân cần nâng cao ý thức chấp hành pháp luật khi tham gia môi trường mạng; chủ động bảo vệ thông tin cá nhân; kiểm chứng thông tin trước khi chia sẻ; không tiếp tay cho các hành vi phát tán tin giả, lừa đảo trực tuyến, đánh bạc, cá độ hoặc các hoạt động vi phạm pháp luật khác.

Khi phát hiện các hành vi có dấu hiệu vi phạm pháp luật trên không gian mạng, người dân cần kịp thời thông báo cho cơ quan Công an nơi gần nhất hoặc cơ quan chức năng có thẩm quyền để được tiếp nhận, xử lý theo quy định.

Việc Luật An ninh mạng năm 2025 chính thức có hiệu lực không chỉ góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về an ninh mạng mà còn tạo nền tảng pháp lý quan trọng để xây dựng không gian mạng Việt Nam an toàn, lành mạnh, văn minh, phục vụ hiệu quả sự nghiệp phát triển đất nước trong kỷ nguyên số.

Quý Hợi - Phòng An ninh kinh tế