Theo hồ sơ dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi), một trong những chính sách lớn được đề xuất là bổ sung các tội danh mới và các hành vi mới chưa được quy định trong Bộ luật Hình sự nhằm khắc phục những khoảng trống pháp lý, đáp ứng yêu cầu đấu tranh phòng, chống tội phạm trong tình hình mới, đồng thời bảo đảm thực hiện đầy đủ các cam kết quốc tế mà Việt Nam là thành viên.

Thực tiễn công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm thời gian qua cho thấy nhiều hành vi có tính chất nguy hiểm ngày càng gia tăng nhưng gặp khó khăn trong xử lý do chưa có quy định điều chỉnh trực tiếp. Điển hình như hành vi mua bán thai nhi; hành vi sản xuất, buôn bán hàng giả là chất hỗ trợ chế biến thực phẩm, dụng cụ bao gói và chứa đựng thực phẩm; hành vi sản xuất, buôn bán hàng kém chất lượng; các vi phạm trong hoạt động định giá, kiểm toán, kiểm định, giám định; các vi phạm trong lĩnh vực ngân hàng, bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp... Việc bổ sung các quy định này sẽ tạo cơ sở pháp lý đầy đủ hơn cho các cơ quan tiến hành tố tụng trong quá trình phát hiện, điều tra, truy tố, xét xử tội phạm, đồng thời nâng cao hiệu quả phòng ngừa từ sớm, từ xa.

Một nội dung đáng chú ý khác là việc hoàn thiện các quy định nhằm bảo vệ môi trường, tài nguyên thiên nhiên và đa dạng sinh học. Thực tế hiện nay, tình trạng đốt chất thải trái phép, đặc biệt là chất thải nguy hại; gây tiếng ồn, độ rung, mùi vượt quy chuẩn cho phép; sử dụng kích điện, hóa chất độc hại hoặc các phương tiện có tính chất tận diệt để khai thác thủy sản vẫn diễn ra tại nhiều địa phương, gây hậu quả nghiêm trọng đối với môi trường sống và hệ sinh thái. Tuy nhiên, các quy định hiện hành chưa thực sự bao quát để xử lý hiệu quả các hành vi này. Việc nghiên cứu bổ sung các quy định mới được kỳ vọng sẽ tăng cường tính răn đe, góp phần bảo vệ môi trường và phát triển bền vững.

Trong bối cảnh chuyển đổi số quốc gia diễn ra mạnh mẽ, tội phạm trên không gian mạng cũng đang trở thành một trong những thách thức lớn đối với công tác bảo đảm an ninh, trật tự. Nhiều phương thức, thủ đoạn phạm tội mới xuất hiện như lừa đảo thông qua các sàn giao dịch ảo; phát tán sản phẩm giả mạo bằng công nghệ Deepfake; thao túng dữ liệu mạng xã hội để trục lợi; rửa tiền bằng tiền điện tử; thu thập, mua bán, khai thác dữ liệu trái phép; sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để thực hiện hành vi phạm tội. Bên cạnh đó, các nguy cơ về gián điệp mạng, chiến tranh mạng, khủng bố mạng, tấn công vào các hệ thống thông tin quan trọng về an ninh quốc gia cũng đặt ra yêu cầu cấp thiết phải hoàn thiện hành lang pháp lý nhằm bảo vệ chủ quyền quốc gia trên không gian mạng.

Dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) cũng đặc biệt quan tâm đến công tác bảo vệ trẻ em trong môi trường số khi nghiên cứu bổ sung các quy định xử lý đối với hành vi lạm dụng tình dục trẻ em trên không gian mạng dưới nhiều hình thức khác nhau như quay, phát tán hình ảnh nhạy cảm, dụ dỗ thực hiện hành vi khiêu dâm hoặc các hành vi xâm hại khác thông qua mạng internet. Đây là những hành vi đang có xu hướng gia tăng, tiềm ẩn nhiều nguy cơ gây tổn hại nghiêm trọng đến sự phát triển toàn diện của trẻ em.

Bên cạnh việc giải quyết các vấn đề phát sinh từ thực tiễn trong nước, việc sửa đổi Bộ luật Hình sự còn nhằm đáp ứng yêu cầu nội luật hóa các điều ước quốc tế và khuyến nghị của các tổ chức quốc tế mà Việt Nam là thành viên. Theo đó, dự thảo nghiên cứu bổ sung nhiều hành vi như vi phạm bí mật thương mại; cướp có vũ trang chống lại tàu thuyền; đưa người di cư trái phép; khai thác thủy sản bất hợp pháp ở vùng biển nước ngoài; phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt và tài trợ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt; hoàn thiện các quy định về tài trợ khủng bố và phòng, chống rửa tiền theo các chuẩn mực quốc tế. Đây là những nội dung có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao uy tín quốc gia, bảo đảm thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ quốc tế và tạo môi trường thuận lợi cho phát triển kinh tế - xã hội.

Việc nghiên cứu bổ sung các tội danh mới và các hành vi mới trong Bộ luật Hình sự (sửa đổi) thể hiện quyết tâm của Đảng, Nhà nước trong việc không ngừng hoàn thiện hệ thống pháp luật, bảo đảm mọi hành vi nguy hiểm cho xã hội đều được phát hiện và xử lý nghiêm minh theo quy định của pháp luật. Đồng thời, đây cũng là bước đi cần thiết nhằm xây dựng môi trường xã hội an toàn, lành mạnh, góp phần giữ vững an ninh quốc gia, bảo đảm trật tự an toàn xã hội và phục vụ hiệu quả sự nghiệp phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

CTV – Phòng Kỹ thuật hình sự