Ngày 26/11/2015, tại Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XIII thông qua Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự, có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2018. Sau 7 năm triển khai thực hiện, tổ chức và hoạt động của Cơ quan điều tra, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra từng bước đi vào ổn định, hoạt động ngày càng hiệu lực, hiệu quả, góp phần quan trọng trong công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm; bảo vệ quyền con người, quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân; bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa, bảo đảm an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội, tạo môi trường ổn định, thuận lợi phục vụ phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.
Tuy nhiên, thời gian qua, Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách, văn bản chỉ đạo mới liên quan đến chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và tổ chức bộ máy của Cơ quan điều tra, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra. Cùng với đó, tổ chức bộ máy của Công an nhân dân có nhiều thay đổi theo hướng tinh gọn, giảm cấp trung gian, trong đó không tổ chức Công an cấp huyện và sáp nhập một số đơn vị trong từng cấp Công an. Quá trình triển khai thực hiện Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự cũng bộc lộ một số hạn chế, bất cập và phát sinh những vấn đề mới cần được sửa đổi, bổ sung nhằm đáp ứng yêu cầu thực tiễn, nâng cao hiệu quả công tác điều tra hình sự.
Một trong những yêu cầu đặt ra hiện nay là bảo đảm sự đồng bộ, thống nhất giữa quy định của pháp luật với tổ chức bộ máy đã được sắp xếp theo hướng tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả. Theo đó, Công an địa phương được tổ chức theo mô hình 2 cấp gồm Công an cấp tỉnh và Công an cấp xã, không tổ chức Công an cấp huyện. Cơ quan Cảnh sát điều tra trong Công an nhân dân cũng được tổ chức theo mô hình gồm Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an và Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an cấp tỉnh.
Sự thay đổi về tổ chức bộ máy đặt ra yêu cầu phải rà soát, điều chỉnh các quy định liên quan đến tổ chức, nhiệm vụ, quyền hạn và thẩm quyền của Cơ quan điều tra, bảo đảm phù hợp với mô hình tổ chức mới. Dự thảo Luật được xây dựng theo hướng không quy định quá chi tiết về tổ chức bộ máy, qua đó tạo sự linh hoạt cho cơ quan có thẩm quyền trong quá trình tiếp tục sắp xếp, kiện toàn tổ chức. Đồng thời, Dự thảo xác định việc tổ chức Cơ quan điều tra trong Công an nhân dân và Quân đội nhân dân phù hợp với thẩm quyền quản lý của Bộ trưởng Bộ Công an, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng.
Cùng với việc kiện toàn tổ chức, Dự thảo Luật tập trung hoàn thiện các quy định về nhiệm vụ, quyền hạn và trách nhiệm của Thủ trưởng, Phó Thủ trưởng Cơ quan điều tra, Điều tra viên và cán bộ điều tra; bảo đảm cơ chế phân công, phân cấp phù hợp với mô hình tổ chức mới. Dự thảo cũng bổ sung quy định về nhiệm vụ, quyền hạn và trách nhiệm của Điều tra viên trung cấp, Điều tra viên cao cấp giữ chức vụ Trưởng Công an cấp xã hoặc Phó Trưởng Công an cấp xã khi được Thủ trưởng Cơ quan điều tra Công an cấp tỉnh ủy quyền, đáp ứng yêu cầu thực tiễn trong công tác phòng, chống tội phạm ngay từ cơ sở.
Bên cạnh đó, việc xây dựng Luật mới nhằm tăng cường cơ chế phối hợp, kiểm soát trong hoạt động điều tra, bảo đảm việc thực hiện các biện pháp tố tụng đúng thẩm quyền, trình tự, thủ tục theo quy định của pháp luật; đồng thời tăng cường bảo vệ quyền con người, quyền công dân và quyền, lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân. Dự thảo cũng bổ sung đối tượng được bảo vệ gồm người làm chứng, bị hại và người thân thích, phù hợp với cơ chế bảo vệ được quy định trong Bộ luật Tố tụng hình sự.
Dự thảo Luật được xây dựng theo hướng tinh gọn, gồm 8 chương, 53 điều, giảm 20 điều so với Luật năm 2015, được sửa đổi, bổ sung năm 2021. Việc rà soát, sắp xếp các quy định nhằm tập trung điều chỉnh những vấn đề thực sự cần thiết phải được quy định trong Luật, đồng thời bảo đảm tính ổn định, đồng bộ và khả năng thích ứng với yêu cầu tổ chức bộ máy trong từng giai đoạn.
Việc ban hành Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự mới có ý nghĩa thiết thực trong việc hoàn thiện cơ sở pháp lý về tổ chức và hoạt động điều tra hình sự, bảo đảm phù hợp với mô hình tổ chức hiện nay; nâng cao hiệu lực, hiệu quả công tác điều tra, phòng, chống tội phạm; đồng thời tăng cường yêu cầu tuân thủ pháp luật, bảo vệ quyền con người, quyền công dân và quyền, lợi ích hợp pháp của Nhà nước, cơ quan, tổ chức, cá nhân. Đây là cơ sở quan trọng để hoạt động điều tra hình sự được tổ chức thống nhất, chặt chẽ, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ bảo đảm an ninh, trật tự trong tình hình mới.
Tuấn Hiệp - Văn phòng Cơ quan CSĐT
Đánh giá bài viết: