Chính phủ đã trình Quốc hội dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Quản lý, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ và Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI. Đáng chú ý, dự thảo đề xuất cắt giảm một số thủ tục hành chính, chuyển trọng tâm quản lý từ tiền kiểm sang hậu kiểm, đồng thời đề cao trách nhiệm tự bảo đảm an toàn của chủ đầu tư, người đứng đầu cơ sở và doanh nghiệp. Trong đó, có 4 nội dung đáng chú ý liên quan trực tiếp đến lĩnh vực phòng cháy, chữa cháy (PCCC) và cứu nạn, cứu hộ (CNCH).
1. Điều chỉnh thủ tục kiểm tra công tác nghiệm thu về PCCC
Theo quy định hiện hành, công trình thuộc diện phải thẩm định thiết kế về PCCC phải thực hiện thủ tục kiểm tra công tác nghiệm thu trước khi đưa vào khai thác, sử dụng. Tuy nhiên, thực hiện chủ trương cắt giảm thủ tục hành chính, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 66.18/2026/NQ-CP ngày 18/5/2026, theo đó, từ ngày 01/7/2026, cơ quan Công an không còn thực hiện thủ tục kiểm tra công tác nghiệm thu về PCCC. Dự thảo Luật tiếp tục đề xuất luật hóa nội dung này.
Việc bãi bỏ thủ tục kiểm tra của cơ quan Công an không đồng nghĩa với việc bỏ yêu cầu nghiệm thu về PCCC. Chủ đầu tư, nhà thầu vẫn phải tổ chức nghiệm thu theo đúng hồ sơ thiết kế đã được thẩm định, bảo đảm các điều kiện an toàn theo quy định; đồng thời thực hiện khai báo thông tin trên Cơ sở dữ liệu về PCCC, CNCH và truyền tin báo cháy trước khi đưa công trình vào khai thác, sử dụng.
2. Tăng cường hậu kiểm, quản lý theo mức độ nguy cơ cháy, nổ
Cùng với việc cắt giảm thủ tục tiền kiểm, dự thảo Luật đề xuất sửa đổi điểm a khoản 2 Điều 11, bổ sung nội dung kiểm tra việc chấp hành quy định về thẩm định thiết kế và nghiệm thu PCCC của chủ đầu tư, chủ sở hữu công trình, chủ phương tiện giao thông. Đồng thời, bổ sung hành vi “nghiệm thu về phòng cháy và chữa cháy không đúng quy định” vào danh mục các hành vi bị nghiêm cấm.
Hoạt động kiểm tra được định hướng theo mức độ nguy cơ cháy, nổ, căn cứ việc phân loại cơ sở theo Nghị định số 105/2025/NĐ-CP của Chính phủ và các văn bản sửa đổi, bổ sung. Theo đó, cơ quan chức năng tập trung kiểm tra những cơ sở có nguy cơ cao, hạn chế các cuộc kiểm tra không cần thiết đối với cơ sở có nguy cơ thấp.
Định hướng này nhằm chuyển trọng tâm quản lý từ kiểm soát hồ sơ trước khi công trình đưa vào sử dụng sang kiểm tra thực tế, đánh giá việc chấp hành và duy trì các điều kiện an toàn PCCC trong suốt quá trình hoạt động. Qua đó, vừa nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, vừa xác định rõ trách nhiệm của các chủ thể trong việc tự kiểm tra, tự bảo đảm an toàn.
3. Đơn giản hóa thủ tục phục hồi hoạt động sau đình chỉ
Một nội dung đáng chú ý khác tại khoản 7 Điều 55 dự thảo là đề xuất đơn giản hóa thủ tục phục hồi hoạt động đối với cơ sở, phương tiện giao thông, hộ gia đình thuộc trường hợp quy định.
Theo đó, sau khi chấp hành các quy định pháp luật có liên quan và khắc phục đầy đủ vi phạm theo yêu cầu, người đứng đầu cơ sở, chủ phương tiện hoặc chủ hộ gia đình không phải thực hiện thủ tục đề nghị cơ quan có thẩm quyền ra quyết định phục hồi hoạt động. Chủ thể liên quan có trách nhiệm tự chịu trách nhiệm về kết quả khắc phục, báo cáo bằng văn bản đến cơ quan quản lý trực tiếp về PCCC và CNCH, đồng thời duy trì các giải pháp kỹ thuật đã thực hiện trong quá trình hoạt động.
Quy định này hướng đến giảm khâu trung gian trong giải quyết thủ tục hành chính, tăng tính chủ động và trách nhiệm của tổ chức, cá nhân. Tuy nhiên, việc đưa cơ sở, phương tiện, hộ gia đình trở lại hoạt động phải gắn với việc khắc phục thực chất các vi phạm, bảo đảm điều kiện an toàn theo quy định, không được lợi dụng cơ chế đơn giản hóa để bỏ qua các yêu cầu về PCCC.
4. Đổi mới phương thức quản lý phương tiện PCCC và CNCH
Theo Điều 44 dự thảo, phương tiện PCCC và CNCH, vật liệu, cấu kiện ngăn cháy, chống cháy được quản lý theo pháp luật về chất lượng sản phẩm, hàng hóa và tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật. Dự thảo đề xuất bỏ thủ tục cấp phép trước khi đưa các sản phẩm này ra lưu thông trên thị trường, chuyển sang cơ chế quản lý chất lượng, kê khai thông tin và hậu kiểm.
Đối với phương tiện có kết quả đánh giá sự phù hợp của tổ chức đủ điều kiện, dự thảo đề xuất áp dụng cơ chế miễn công bố hợp quy, miễn kiểm tra chất lượng khi nhập khẩu theo quy định. Tuy nhiên, doanh nghiệp vẫn phải thực hiện kê khai thông tin trước khi đưa sản phẩm ra lưu thông để phục vụ công tác quản lý, truy xuất nguồn gốc và kiểm tra khi cần thiết.
Bên cạnh đó, khoản 2 Điều 3 dự thảo quy định việc xử lý đối với hồ sơ đề nghị cấp phép đã được tiếp nhận nhưng chưa giải quyết xong theo quy định chuyển tiếp. Theo hướng sửa đổi này, trách nhiệm bảo đảm chất lượng sản phẩm được đặt trực tiếp lên tổ chức, doanh nghiệp sản xuất, nhập khẩu và kinh doanh, góp phần nâng cao tính tự chịu trách nhiệm trong hoạt động sản xuất, kinh doanh phương tiện PCCC và CNCH.
Đề cao trách nhiệm, bảo đảm an toàn PCCC trong mọi tình huống
Cắt giảm thủ tục hành chính không đồng nghĩa với giảm yêu cầu bảo đảm an toàn PCCC. Điều 8 Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ số 55/2024/QH15 quy định trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, hộ gia đình và cá nhân trong công tác PCCC và CNCH. Bên cạnh đó, các hành vi vi phạm trong lĩnh vực này được xử lý theo Nghị định số 106/2025/NĐ-CP, đã được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định số 347/2026/NĐ-CP và các quy định pháp luật có liên quan. Tùy tính chất, mức độ vi phạm, tổ chức, cá nhân có thể bị xử phạt vi phạm hành chính hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định.
Phòng Cảnh sát PCCC và CNCH, Công an tỉnh Phú Thọ khuyến cáo:
- Đối với chủ đầu tư, chủ sở hữu công trình: Thi công, nghiệm thu đúng hồ sơ thiết kế đã được thẩm định; thực hiện thẩm định lại khi điều chỉnh thiết kế làm thay đổi các điều kiện an toàn PCCC theo quy định; khai báo thông tin, thực hiện truyền tin báo cháy và lưu giữ hồ sơ nghiệm thu đầy đủ.
- Đối với người đứng đầu cơ sở, chủ phương tiện, chủ hộ gia đình: Thường xuyên tự kiểm tra, duy trì các điều kiện an toàn PCCC; không tự ý thay đổi công năng, cơi nới, tháo bỏ hoặc vô hiệu hóa hệ thống PCCC. Đối với các trường hợp được áp dụng cơ chế phục hồi hoạt động theo quy định mới, phải khắc phục đầy đủ vi phạm, bảo đảm điều kiện an toàn và thực hiện trách nhiệm báo cáo theo quy định.
- Đối với doanh nghiệp sản xuất, nhập khẩu, kinh doanh phương tiện PCCC và CNCH: Chủ động kiểm soát chất lượng sản phẩm, thực hiện đầy đủ việc đánh giá sự phù hợp và kê khai thông tin theo quy định pháp luật; chịu trách nhiệm về chất lượng sản phẩm cung cấp ra thị trường.
Dự án Luật dự kiến được Quốc hội xem xét, cho ý kiến tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI; theo nội dung dự thảo, Luật dự kiến có hiệu lực từ ngày 01/3/2027. Các tổ chức, cá nhân cần tiếp tục theo dõi văn bản chính thức sau khi được Quốc hội thông qua để kịp thời cập nhật và thực hiện đúng quy định.
Cải cách thủ tục hành chính trong lĩnh vực PCCC và CNCH nhằm tạo thuận lợi cho hoạt động đầu tư, sản xuất, kinh doanh, nhưng trách nhiệm phòng ngừa cháy, nổ, bảo vệ tính mạng, sức khỏe và tài sản vẫn là yêu cầu xuyên suốt. Mỗi cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp, hộ gia đình và cá nhân cần nâng cao ý thức tự giác, chủ động thực hiện các biện pháp bảo đảm an toàn PCCC, không chủ quan, lơ là trong bất kỳ hoàn cảnh nào.
Trung Thành – Phòng Cảnh sát PCCC&CNCH
Đánh giá bài viết: