Trong những năm gần đây, cùng với xu hướng chuyển đổi năng lượng và phát triển giao thông xanh, các phương tiện sử dụng pin lithium-ion như ô tô điện, xe máy điện, xe đạp điện ngày càng được sử dụng phổ biến tại Việt Nam. Loại phương tiện này mang lại nhiều lợi ích như tiết kiệm năng lượng, giảm phát thải và góp phần bảo vệ môi trường. Tuy nhiên, bên cạnh những ưu điểm, pin lithium-ion cũng tiềm ẩn nguy cơ cháy, nổ nếu quá trình sử dụng, sạc điện, bảo quản không bảo đảm an toàn.
Theo các chuyên gia kỹ thuật, pin lithium-ion có mật độ năng lượng cao, cho phép lưu trữ lượng điện lớn trong một thiết bị có kích thước nhỏ gọn. Tuy nhiên, đặc tính này cũng khiến pin trở nên nhạy cảm với các tác động bất thường như va chạm mạnh, chập điện, quá nhiệt hoặc sử dụng sai quy cách. Khi xảy ra sự cố, bên trong pin có thể xuất hiện hiện tượng phản ứng nhiệt dây chuyền (thermal runaway), làm nhiệt độ tăng nhanh, giải phóng khí dễ cháy và gây cháy lan sang các bộ phận khác của phương tiện.
Nguy cơ cháy, nổ thường xuất hiện khi pin bị hư hỏng do va đập, biến dạng, ngấm nước, sử dụng bộ sạc không phù hợp hoặc sạc trong điều kiện không bảo đảm. Đặc biệt, đám cháy liên quan đến pin lithium-ion thường có nhiệt độ cao, phát sinh nhiều khói và khí độc như hydrogen fluoride (HF), carbon monoxide (CO), gây nguy hiểm cho con người và làm phức tạp quá trình chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ. Bên cạnh đó, do phản ứng hóa học bên trong pin có thể tiếp tục diễn ra sau khi ngọn lửa bên ngoài được khống chế, phương tiện sử dụng pin lithium-ion có nguy cơ tái cháy nếu không được xử lý, làm mát và kiểm tra kỹ lưỡng.
Những nguyên nhân thường dẫn đến cháy, nổ pin lithium-ion
Qua thực tế cho thấy, một số nguyên nhân chủ yếu có thể làm gia tăng nguy cơ mất an toàn khi sử dụng pin lithium-ion gồm:
- Sử dụng pin, bộ sạc không chính hãng, không đúng thông số kỹ thuật hoặc kém chất lượng.
- Sạc pin trong thời gian dài, sạc qua đêm hoặc sạc khi không có người giám sát.
- Sạc phương tiện điện tại khu vực kín, lối thoát nạn, hành lang, cầu thang hoặc nơi có nhiều vật liệu dễ cháy.
- Để thiết bị, phương tiện sử dụng pin tại nơi có nhiệt độ cao, gần nguồn nhiệt.
- Tiếp tục sử dụng pin đã bị va đập, biến dạng, phồng rộp, hư hỏng hoặc có dấu hiệu quá nhiệt.
- Tự ý tháo rời, sửa chữa pin khi không có kiến thức, kỹ thuật chuyên môn.
Khuyến cáo an toàn khi sử dụng phương tiện, thiết bị dùng pin lithium-ion
Để hạn chế nguy cơ xảy ra cháy, nổ, người dân cần nâng cao ý thức phòng ngừa, thực hiện nghiêm các quy định an toàn trong quá trình sử dụng, sạc và bảo quản phương tiện, thiết bị sử dụng pin lithium-ion.
- Sử dụng pin và bộ sạc đúng chủng loại, tiêu chuẩn kỹ thuật do nhà sản xuất khuyến cáo.
- Không sử dụng các thiết bị sạc không rõ nguồn gốc, không bảo đảm chất lượng.
- Không sạc phương tiện điện qua đêm hoặc trong thời gian dài khi không có người theo dõi.
- Bố trí khu vực sạc xe điện thông thoáng, an toàn; không sạc tại lối thoát nạn, hành lang, cầu thang hoặc nơi tập trung nhiều vật liệu dễ cháy.
- Thường xuyên kiểm tra tình trạng pin, dây dẫn, bộ sạc và các bộ phận liên quan; kịp thời thay thế khi phát hiện dấu hiệu bất thường.
- Không tiếp tục sử dụng pin đã bị hư hỏng, phồng rộp, biến dạng hoặc có hiện tượng nóng bất thường.
- Thực hiện bảo dưỡng phương tiện định kỳ theo hướng dẫn của nhà sản xuất để phát hiện sớm nguy cơ mất an toàn.
- Chủ động trang bị phương tiện chữa cháy ban đầu, thiết bị cảnh báo cháy tại gia đình, cơ quan, nơi làm việc.
Xử lý khi xảy ra cháy pin lithium-ion
Trong trường hợp không may xảy ra cháy, người dân cần bình tĩnh, ưu tiên bảo đảm an toàn tính mạng và nhanh chóng thực hiện các biện pháp xử lý phù hợp:
- Nhanh chóng sơ tán: Di chuyển người ra khỏi khu vực nguy hiểm, tránh tiếp xúc trực tiếp với khói, khí độc phát sinh từ đám cháy.
- Báo động và thông tin cho lực lượng chức năng: Hô hoán để mọi người xung quanh biết, đồng thời gọi ngay số điện thoại 114 để báo cho lực lượng Cảnh sát Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ.
- Không tự ý xử lý khi không bảo đảm an toàn: Tuyệt đối không tiếp cận đám cháy, tháo dỡ thiết bị hoặc tổ chức chữa cháy khi không có kỹ năng, phương tiện bảo hộ phù hợp, bởi cháy pin lithium-ion có thể diễn biến nhanh, phát sinh nhiệt lớn và tái cháy.
Sử dụng phương tiện giao thông điện an toàn, tuân thủ hướng dẫn kỹ thuật và chủ động phòng ngừa nguy cơ cháy, nổ là giải pháp quan trọng nhằm bảo vệ tính mạng, tài sản của mỗi cá nhân, gia đình và cộng đồng, góp phần bảo đảm an toàn phòng cháy, chữa cháy trong quá trình phát triển giao thông xanh.
Văn Hảo - Phòng Cảnh sát Phòng cháy, chữa cháy và Cứu nạn, cứu hộ
Đánh giá bài viết: