Trong thời đại chuyển đổi số, mạng xã hội đã trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống của người dân, đặc biệt là giới trẻ. Các nền tảng như Facebook, TikTok, Instagram, YouTube... mang đến nhiều tiện ích trong học tập, làm việc, giải trí và kết nối cộng đồng. Tuy nhiên, bên cạnh những giá trị tích cực, việc sử dụng mạng xã hội thiếu kiểm soát đang tiềm ẩn nhiều nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe tinh thần của thanh thiếu niên, thậm chí kéo theo nhiều hệ lụy về an ninh, trật tự và an toàn xã hội.
Trong thời đại chuyển đổi số, mạng xã hội đã trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống của người dân, đặc biệt là giới trẻ. Các nền tảng như Facebook, TikTok, Instagram, YouTube... mang đến nhiều tiện ích trong học tập, làm việc, giải trí và kết nối cộng đồng. Tuy nhiên, bên cạnh những giá trị tích cực, việc sử dụng mạng xã hội thiếu kiểm soát đang tiềm ẩn nhiều nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe tinh thần của thanh thiếu niên, thậm chí kéo theo nhiều hệ lụy về an ninh, trật tự và an toàn xã hội.
Theo UNICEF Việt Nam, cứ 5 thanh thiếu niên thì có khoảng 1 em gặp các vấn đề về sức khỏe tâm thần, phổ biến là lo âu và trầm cảm. Một trong những yếu tố góp phần làm gia tăng tình trạng này là áp lực từ môi trường số, bao gồm bắt nạt trên mạng, so sánh bản thân với người khác, tiếp xúc với các nội dung độc hại và lệ thuộc vào mạng xã hội.
Những tác động tiêu cực từ mạng xã hội
Thứ nhất, gia tăng căng thẳng, lo âu và trầm cảm.
Việc thường xuyên tiếp xúc với những hình ảnh được "tô hồng" về cuộc sống, thành công hay ngoại hình của người khác dễ khiến nhiều bạn trẻ hình thành tâm lý tự ti, áp lực và mặc cảm. Không ít trường hợp rơi vào trạng thái lo âu, mất ngủ, giảm sự tự tin, thậm chí trầm cảm khi quá phụ thuộc vào những lượt "thích", bình luận hoặc chia sẻ trên mạng xã hội.
Thứ hai, nguy cơ nghiện mạng xã hội.
Nhiều người trẻ dành hàng giờ mỗi ngày để lướt mạng xã hội, xem các video ngắn hoặc chơi các thử thách trực tuyến. Điều này ảnh hưởng đến việc học tập, công việc, giảm khả năng tập trung, rối loạn giấc ngủ và hạn chế giao tiếp trực tiếp với gia đình, bạn bè.
Thứ ba, trở thành nạn nhân của bạo lực mạng.
Những lời bình luận tiêu cực, hành vi xúc phạm danh dự, phát tán thông tin sai sự thật hoặc hình ảnh riêng tư có thể gây tổn thương tâm lý nghiêm trọng. Đáng lo ngại, nhiều nạn nhân lựa chọn im lặng vì sợ bị kỳ thị hoặc không biết tìm kiếm sự hỗ trợ ở đâu. UNICEF cho biết khoảng 1 trong 5 trẻ em và thanh thiếu niên từng là nạn nhân của hành vi bắt nạt trên mạng.
Thứ tư, dễ bị dẫn dắt bởi thông tin xấu độc.
Các thuật toán của mạng xã hội có xu hướng đề xuất nội dung theo sở thích người dùng. Nếu thường xuyên tiếp cận các thông tin tiêu cực, bạo lực, kích động hoặc sai sự thật, người trẻ rất dễ bị tác động đến nhận thức, cảm xúc và hành vi. Một số đối tượng còn lợi dụng mạng xã hội để lôi kéo tham gia các hội nhóm tiêu cực, truyền bá quan điểm cực đoan, phát tán thông tin giả, lừa đảo hoặc kích động các hành vi vi phạm pháp luật.
Hệ lụy đối với gia đình và xã hội
Sức khỏe tinh thần bị ảnh hưởng không chỉ tác động đến bản thân người trẻ mà còn ảnh hưởng đến gia đình, nhà trường và cộng đồng. Người sử dụng mạng xã hội quá mức thường có biểu hiện giảm kết quả học tập, mất động lực phấn đấu, thu hẹp các mối quan hệ thực tế, thậm chí có hành vi bốc đồng hoặc vi phạm pháp luật do bị kích động từ không gian mạng.
Đây cũng là điều kiện để các loại tội phạm trên không gian mạng lợi dụng thực hiện các hành vi lừa đảo, chiếm đoạt tài sản, phát tán mã độc, thu thập dữ liệu cá nhân hoặc dụ dỗ tham gia các hoạt động trái pháp luật.
Giải pháp sử dụng mạng xã hội an toàn, lành mạnh
Để bảo vệ sức khỏe tinh thần và xây dựng môi trường mạng an toàn, mỗi cá nhân cần:
- Sử dụng mạng xã hội có thời gian hợp lý, tránh phụ thuộc hoặc sử dụng liên tục trong thời gian dài.
- Chủ động chọn lọc nguồn thông tin chính thống, không chia sẻ hoặc lan truyền thông tin chưa được kiểm chứng.
- Hạn chế so sánh bản thân với hình ảnh trên mạng xã hội; tăng cường tham gia các hoạt động thể thao, văn hóa, tình nguyện và giao tiếp trực tiếp.
- Thiết lập chế độ bảo mật tài khoản, không công khai thông tin cá nhân, cảnh giác với các tài khoản lạ và các đường link không rõ nguồn gốc.
- Khi phát hiện hành vi bắt nạt, xúc phạm danh dự, phát tán thông tin sai sự thật hoặc có dấu hiệu vi phạm pháp luật trên không gian mạng, cần lưu giữ chứng cứ và thông báo cho cơ quan chức năng để được hướng dẫn, xử lý theo quy định.
- Gia đình và nhà trường cần quan tâm, đồng hành, lắng nghe tâm tư của thanh thiếu niên; hướng dẫn kỹ năng số, kỹ năng nhận diện thông tin xấu độc và xây dựng thói quen sử dụng Internet an toàn.
Chung tay xây dựng không gian mạng văn minh
Mạng xã hội sẽ phát huy giá trị tích cực khi được sử dụng đúng mục đích, đúng pháp luật và có trách nhiệm. Mỗi người dân, đặc biệt là thanh thiếu niên, cần trở thành "người dùng thông minh", biết kiểm soát thời gian sử dụng, bảo vệ sức khỏe tinh thần và chủ động phòng tránh các nguy cơ trên không gian mạng.
Xây dựng môi trường mạng an toàn, lành mạnh không chỉ là trách nhiệm của các cơ quan chức năng mà còn là trách nhiệm của mỗi gia đình, nhà trường và toàn xã hội. Hãy sử dụng mạng xã hội một cách văn minh, tỉnh táo và có trách nhiệm để bảo vệ chính mình, góp phần giữ gìn an ninh, trật tự và xây dựng môi trường số an toàn, nhân văn.
Văn Luật - Phòng Tham mưu
Đánh giá bài viết: