Siêu âm là một trong những phương pháp chẩn đoán hình ảnh được sử dụng phổ biến trong khám, phát hiện và theo dõi nhiều vấn đề sức khỏe. Tuy nhiên, hiệu quả của phương pháp này phụ thuộc vào chỉ định phù hợp, kỹ thuật thực hiện và việc đánh giá kết quả trong mối liên hệ với thăm khám lâm sàng, xét nghiệm và các phương pháp chẩn đoán khác.
Siêu âm hỗ trợ phát hiện nhiều bất thường
Siêu âm sử dụng sóng âm tần số cao để tạo hình ảnh bên trong cơ thể, qua đó giúp bác sĩ đánh giá cấu trúc và tình trạng của nhiều cơ quan. Tùy vị trí và mục đích khảo sát, siêu âm có thể được sử dụng để kiểm tra gan, túi mật, thận, bàng quang, tuyến giáp, tuyến vú và một số cơ quan khác, hỗ trợ phát hiện sỏi, nang, khối bất thường hoặc những thay đổi về cấu trúc.
Bên cạnh siêu âm thông thường, siêu âm tim giúp đánh giá cấu trúc và hoạt động của tim; siêu âm Doppler hỗ trợ khảo sát dòng máu và phát hiện một số bất thường của mạch máu. Đây là những kỹ thuật được lựa chọn tùy theo triệu chứng, bệnh lý và yêu cầu chuyên môn, không phải trường hợp nào cũng cần thực hiện.
Trong thai kỳ, siêu âm được sử dụng để theo dõi sự phát triển của thai và phát hiện một số bất thường về hình thái. Trong đó, đo độ mờ da gáy là một thành phần của quá trình sàng lọc nguy cơ bất thường nhiễm sắc thể, không phải xét nghiệm có thể khẳng định hoặc loại trừ hội chứng Down. Thai phụ cần được bác sĩ tư vấn về thời điểm và các phương pháp sàng lọc, chẩn đoán phù hợp.
Siêu âm cũng có thể được sử dụng để hỗ trợ định hướng kim trong một số thủ thuật như sinh thiết, chọc hút hoặc dẫn lưu tại cơ sở y tế đáp ứng điều kiện chuyên môn. Việc hướng dẫn bằng hình ảnh giúp bác sĩ xác định vị trí cần can thiệp, song không loại bỏ hoàn toàn nguy cơ biến chứng.
Không nên lạm dụng siêu âm
Siêu âm không sử dụng tia bức xạ ion hóa và được đánh giá là phương pháp có tính an toàn cao khi thực hiện đúng kỹ thuật, đúng chỉ định. Tuy nhiên, người dân không nên tự ý thực hiện siêu âm nhiều lần chỉ với mục đích kiểm tra cho yên tâm. Đối với phụ nữ mang thai, việc siêu âm cần tuân thủ lịch khám và chỉ định của bác sĩ.
Kết quả siêu âm có thể bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố như vị trí, kích thước cơ quan cần khảo sát, thể trạng người bệnh, hơi trong đường tiêu hóa, xương, độ sâu của tổn thương, chất lượng thiết bị và kinh nghiệm của người thực hiện. Vì vậy, kết quả chưa phát hiện bất thường không đồng nghĩa với việc loại trừ hoàn toàn bệnh lý. Ngược lại, việc phát hiện một khối hoặc vùng bất thường trên siêu âm cũng chưa thể khẳng định đó là ung thư. Khi cần thiết, bác sĩ sẽ chỉ định thêm các xét nghiệm hoặc phương pháp chẩn đoán hình ảnh khác.
Chuẩn bị và sử dụng kết quả đúng cách
Trước khi siêu âm, người dân cần hỏi cơ sở y tế về yêu cầu chuẩn bị cụ thể. Một số trường hợp siêu âm ổ bụng cần nhịn ăn; trong khi siêu âm bàng quang hoặc một số khảo sát vùng chậu qua thành bụng có thể yêu cầu uống nước và nhịn tiểu. Không phải tất cả các loại siêu âm đều có cùng yêu cầu chuẩn bị.
Khi đi khám, nên mang theo các kết quả xét nghiệm, siêu âm hoặc hồ sơ điều trị trước đó để bác sĩ có cơ sở đối chiếu; đồng thời cung cấp đầy đủ thông tin về triệu chứng, tiền sử bệnh và các thuốc đang sử dụng. Sau khi có kết quả, cần trao đổi với bác sĩ để hiểu rõ ý nghĩa của các phát hiện, hướng xử trí và thời điểm tái khám; không tự ý sử dụng thuốc chỉ dựa trên kết quả siêu âm.
Cán bộ, chiến sĩ và nhân dân cần chủ động khám sức khỏe định kỳ hoặc đến cơ sở y tế khi xuất hiện dấu hiệu bất thường, thực hiện siêu âm theo chỉ định và tái khám đúng hẹn. Sử dụng siêu âm đúng mục đích, kết hợp với thăm khám và các phương pháp chẩn đoán cần thiết sẽ góp phần phát hiện bệnh sớm và nâng cao hiệu quả chăm sóc sức khỏe./.
Trần Tuấn - Bệnh viện Công an tỉnh
Đánh giá bài viết: