Mưa lớn, lũ lụt, lũ quét và ngập úng trên diện rộng thường tạo ra những tình huống đặc biệt phức tạp đối với công tác cứu nạn, cứu hộ (CNCH). Nhiều khu dân cư bị chia cắt, giao thông đình trệ, thông tin liên lạc gián đoạn; người dân có thể mắc kẹt trong nhà, trên mái nhà, trên cây hoặc giữa dòng nước. Trong điều kiện đó, tiếp cận nhanh, tổ chức lực lượng khoa học, lựa chọn phương án phù hợp và bảo đảm an toàn là những yêu cầu then chốt.
Đặc điểm nổi bật của CNCH vùng lũ là hiện trường luôn biến động. Dòng nước thay đổi về hướng và tốc độ, chướng ngại vật khó nhận biết, trong khi nguy cơ điện rò rỉ, sạt lở, sập đổ công trình, cây đổ và vật thể trôi nổi luôn hiện hữu. Vì vậy, thời gian là yếu tố quan trọng nhưng mọi hoạt động phải được đặt trong yêu cầu kiểm soát rủi ro và bảo đảm an toàn cho lực lượng CNCH.
Thống nhất chỉ huy, phân công rõ nhiệm vụ
Khi sự cố có quy mô lớn, nhiều lực lượng cùng tham gia, chỉ huy thống nhất và hiệp đồng chặt chẽ có ý nghĩa quyết định. Người chỉ huy cần nhanh chóng tổ chức trinh sát, xác định phạm vi ngập lụt, mức độ chia cắt, đặc điểm dòng chảy, vị trí và tình trạng người bị nạn, khả năng tiếp cận cũng như các nguy cơ thứ cấp.
Trên cơ sở đó, lực lượng được tổ chức thành các tổ, đội thực hiện các nhiệm vụ trinh sát – tìm kiếm, tiếp cận – cứu người, vận chuyển – sơ tán, bảo đảm an toàn, y tế và hậu cần – kỹ thuật. Mỗi tổ phải xác định rõ người chỉ huy, phạm vi hoạt động, phương tiện, tuyến tiếp cận và phương thức liên lạc.
Đối với khu vực có nhiều người mắc kẹt, cần ưu tiên người có nguy cơ đe dọa trực tiếp đến tính mạng, người già, trẻ em, người bị thương và người không có khả năng tự di chuyển. Đồng thời, phải xác định khu vực tập kết an toàn, cập nhật và thống kê đầy đủ số người đã được cứu. Khi vượt quá khả năng của lực lượng tại chỗ, phải kịp thời đề nghị chi viện.
Linh hoạt lựa chọn phương án tiếp cận
Mỗi tình huống vùng lũ có đặc điểm khác nhau nên không thể áp dụng một phương án duy nhất. Việc tiếp cận phải căn cứ vào địa hình, mực nước, tốc độ dòng chảy, thời tiết, vị trí người bị nạn và phương tiện, thiết bị hiện có.
Tại khu vực ngập nước, dòng chảy yếu, có thể sử dụng xuồng, thuyền hoặc phương tiện phù hợp. Với khu vực dòng nước chảy mạnh, phải đánh giá kỹ hướng tiếp cận, khả năng ổn định của phương tiện và các chướng ngại vật. Khi cần thiết, có thể sử dụng dây cứu hộ, dây dẫn hoặc các phương tiện bảo đảm an toàn phù hợp với điều kiện thực tế và quy trình nghiệp vụ.
Đối với người mắc kẹt trên mái nhà, cây, tầng cao hoặc vị trí xuồng, thuyền không thể tiếp cận, cần tổ chức trinh sát và lựa chọn phương tiện chuyên dụng phù hợp. Phương án phải được đánh giá tổng thể theo tuyến tiếp cận – điểm tiếp cận – điểm cứu – tuyến rút – khu vực tập kết.
Tại những khu vực rộng, bị chia cắt, công tác tìm kiếm cần được tổ chức theo khu vực, tuyến và phương pháp; đồng thời ghi nhận những vị trí đã kiểm tra để hạn chế bỏ sót người bị nạn. Khi tầm nhìn hạn chế hoặc vào ban đêm, cần khai thác hiệu quả thiết bị chiếu sáng, phương tiện quan sát, thông tin liên lạc và các phương tiện hỗ trợ khác.
Hiệp đồng nhiều lực lượng, bảo đảm thông tin thông suốt
CNCH vùng lũ thường có sự tham gia của Công an, Quân đội, chính quyền địa phương, lực lượng dân quân, y tế và các lực lượng tại chỗ. Mỗi lực lượng có ưu thế và chức năng khác nhau, vì vậy cần phân định rõ nhiệm vụ, phạm vi hoạt động và cơ chế phối hợp, tránh chồng chéo hoặc bỏ sót khu vực.
Thông tin từ hiện trường phải được cập nhật thường xuyên về bộ phận chỉ huy. Đặc biệt, mọi thay đổi về dòng chảy, nguy cơ sạt lở, sập đổ công trình, phát hiện thêm người bị nạn hoặc sự cố phương tiện phải được báo cáo kịp thời để điều chỉnh phương án.
Đối với sự cố lớn, cần chuyển từ xử lý từng điểm sang quản lý tổng thể khu vực thiên tai, trong đó người chỉ huy thường xuyên xác định thứ tự ưu tiên, điều phối lực lượng và điều chỉnh phương án theo diễn biến thực tế.
An toàn là yêu cầu xuyên suốt
Trong cứu nạn vùng lũ, nguy cơ lực lượng CNCH trở thành nạn nhân luôn hiện hữu. Vì vậy, an toàn của lực lượng là điều kiện để duy trì khả năng cứu người.
Cán bộ, chiến sĩ phải sử dụng đúng phương tiện bảo hộ cá nhân, thiết bị nổi, phương tiện liên lạc và thiết bị chuyên dụng; không hoạt động đơn lẻ tại khu vực nguy hiểm và phải duy trì khả năng hỗ trợ lẫn nhau.
Khi hoạt động trên mặt nước, cần đánh giá đồng thời dòng chảy, độ sâu, chướng ngại vật, thời tiết, khả năng lật hoặc mất ổn định của phương tiện và điều kiện thoát nạn. Xuồng, thuyền phải được điều khiển bởi người đã được đào tạo, huấn luyện và phân công phù hợp; người và thiết bị phải được bố trí hợp lý, bảo đảm ổn định phương tiện.
Trường hợp cán bộ, chiến sĩ rơi xuống nước, cần giữ bình tĩnh, duy trì khả năng nổi, phát tín hiệu hỗ trợ và tìm điểm bám hoặc khu vực dòng chảy yếu hơn; không cố bơi ngược dòng nước chảy xiết gây mất sức.
Những kỹ năng này phải được rèn luyện thường xuyên thông qua huấn luyện thực hành về sử dụng xuồng, thiết bị nổi, dây cứu hộ, kỹ thuật tiếp cận người bị nạn, tự cứu và cứu đồng đội.
Chủ động từ huấn luyện đến thực tiễn
Hiệu quả CNCH vùng lũ được quyết định không chỉ tại hiện trường mà còn từ công tác chuẩn bị trước thiên tai. Các đơn vị cần thường xuyên huấn luyện, diễn tập các tình huống sát thực tế như cứu người trong nhà bị ngập, trên mái nhà, giữa dòng nước; cứu nạn ban đêm; mất thông tin liên lạc; số lượng người bị nạn tăng đột biến hoặc đồng thời xảy ra lũ lụt, sạt lở, sập đổ công trình.
Đặc biệt, huấn luyện phải kết hợp giữa kỹ năng cá nhân với năng lực chỉ huy, điều phối và hiệp đồng nhiều lực lượng. Người chỉ huy cần được rèn luyện khả năng đánh giá nhanh hiện trường, xác định ưu tiên, tổ chức lực lượng, quản lý thông tin và ra quyết định trong điều kiện áp lực thời gian, thông tin không đầy đủ và nguy cơ luôn thay đổi.
Cứu nạn, cứu hộ trong vùng lũ là nhiệm vụ khẩn cấp, đòi hỏi bản lĩnh, trình độ chuyên môn, khả năng cơ động và tổ chức chỉ huy cao. Phương tiện, trang thiết bị chỉ phát huy hiệu quả khi được sử dụng trong cơ chế chỉ huy thống nhất, lực lượng được huấn luyện bài bản và hiệp đồng chặt chẽ.
Trong mọi tình huống, những nguyên tắc cốt lõi cần được giữ vững là: chỉ huy thống nhất; phân công rõ ràng; thông tin thông suốt; lựa chọn phương án phù hợp; sử dụng hiệu quả phương tiện, thiết bị; hiệp đồng chặt chẽ và tuyệt đối coi trọng an toàn. Sự chủ động trong chuẩn bị, chính xác trong chỉ huy, linh hoạt trong tổ chức lực lượng và thành thạo về kỹ thuật CNCH sẽ góp phần rút ngắn thời gian tiếp cận, nâng cao hiệu quả cứu người, hạn chế thiệt hại và bảo đảm an toàn cho cán bộ, chiến sĩ trong quá trình thực hiện nhiệm vụ.
Nguồn Cổng TTĐT Cục Cảnh sát PCCC và CNCH
Đánh giá bài viết: