Danh tính điện tử ngày càng đóng vai trò quan trọng trong các giao dịch, thủ tục trên môi trường điện tử. Tuy nhiên, danh tính điện tử không phải là trạng thái tồn tại cố định mà có thể được tạm dừng, hủy bỏ hoặc chấm dứt hiệu lực trong những trường hợp cụ thể. Dự thảo Luật Định danh và xác thực điện tử đang được xây dựng đã quy định các cơ chế này nhằm quản lý danh tính điện tử trong suốt quá trình tồn tại và sử dụng.
Theo Điều 17, Điều 18 và Điều 19 Dự thảo Luật Định danh và xác thực điện tử, việc tạm dừng, hủy bỏ và chấm dứt hiệu lực danh tính điện tử, mã định danh là ba cơ chế pháp lý khác nhau, được áp dụng tùy thuộc vào nguyên nhân và tình trạng của danh tính điện tử.
Tạm dừng để bảo vệ danh tính khi có dấu hiệu bất thường
Theo Điều 17, danh tính điện tử và mã định danh có thể bị tạm dừng hiệu lực khi chủ thể yêu cầu; khi cơ quan, tổ chức thực hiện hoạt động định danh điện tử phát hiện thông tin danh tính bị chỉnh sửa, sử dụng trái phép; hoặc theo yêu cầu của cơ quan tiến hành tố tụng, cơ quan khác có thẩm quyền theo quy định của pháp luật.
Trong thời gian tạm dừng, danh tính điện tử và mã định danh không có giá trị sử dụng trong các giao dịch, thủ tục. Tuy nhiên, tạm dừng không đồng nghĩa với việc danh tính điện tử bị xóa bỏ. Khi nguyên nhân dẫn đến việc tạm dừng không còn hoặc đã được khắc phục, hiệu lực có thể được khôi phục theo quy định.
Chủ thể danh tính điện tử được thông báo về việc tạm dừng, lý do tạm dừng và phương thức khôi phục danh tính điện tử của các đối tượng do mình quản lý, sở hữu.
Quy định này có ý nghĩa trong việc bảo đảm an toàn cho danh tính điện tử khi phát hiện nguy cơ bị xâm phạm hoặc sử dụng trái phép. Vì vậy, khi phát hiện dấu hiệu bất thường liên quan đến danh tính điện tử, người dân cần chủ động thông báo và phối hợp với cơ quan, tổ chức có thẩm quyền để được hướng dẫn, xử lý.
Hủy bỏ khi danh tính được xác lập không đúng quy định
Khác với tạm dừng, Điều 18 quy định việc hủy bỏ danh tính điện tử và mã định danh khi phát hiện việc xác lập danh tính hoặc cấp mã định danh có sai sót, không đúng quy định; hoặc theo yêu cầu của cơ quan tiến hành tố tụng, cơ quan khác có thẩm quyền.
Khi bị hủy bỏ, danh tính điện tử và mã định danh không có giá trị sử dụng kể từ thời điểm danh tính được xác lập, mã định danh được cấp. Cơ quan, tổ chức thực hiện hoạt động định danh điện tử có trách nhiệm thông báo cho chủ thể và các bên liên quan; đồng bộ thông tin hủy bỏ vào Cơ sở dữ liệu quốc gia về định danh và xác thực điện tử.
Trường hợp lỗi thuộc về cơ quan, tổ chức thực hiện hoạt động định danh điện tử, cơ quan, tổ chức đó có trách nhiệm khắc phục hậu quả theo quy định của pháp luật dân sự.
Quy định về hủy bỏ nhằm bảo đảm danh tính điện tử và mã định danh được xác lập đúng ngay từ đầu, đồng thời xử lý những trường hợp thông tin đã được đưa vào hệ thống nhưng phát hiện có sai sót hoặc không đúng quy định.
Chấm dứt hiệu lực khi danh tính không còn điều kiện tồn tại
Điều 19 quy định các trường hợp danh tính điện tử và mã định danh chấm dứt hiệu lực.
Đối với cá nhân, danh tính điện tử chấm dứt khi cá nhân chết. Việc chấm dứt danh tính điện tử của cá nhân không đương nhiên làm chấm dứt danh tính điện tử của các đối tượng khác có liên quan.
Đối với tổ chức, doanh nghiệp, danh tính điện tử chấm dứt khi tổ chức, doanh nghiệp chấm dứt hoạt động, giải thể hoặc phá sản theo quy định của pháp luật.
Đối với các đối tượng vật chất, phi vật chất được định danh, danh tính điện tử chấm dứt khi đối tượng không còn tồn tại, bị tiêu hủy, thu hồi hoặc chấm dứt theo quy định của pháp luật chuyên ngành. Đối với địa điểm, không gian, danh tính điện tử chấm dứt khi địa điểm, không gian không còn tồn tại, bị thay đổi, sáp nhập hoặc chấm dứt khai thác.
Sau khi chấm dứt hiệu lực, danh tính điện tử và mã định danh không còn giá trị sử dụng trong các giao dịch, thủ tục. Dữ liệu về danh tính điện tử sau khi chấm dứt vẫn được lưu trữ tối thiểu 5 năm, trừ trường hợp pháp luật chuyên ngành quy định khác.
Quản lý danh tính điện tử trong suốt vòng đời
Có thể thấy, các quy định tại Điều 17, Điều 18 và Điều 19 không chỉ đề cập đến trạng thái của danh tính điện tử mà còn tạo cơ chế quản lý danh tính từ khi được xác lập, trong quá trình sử dụng cho đến khi không còn hiệu lực.
Đối với người dân, việc quy định rõ các trường hợp tạm dừng, hủy bỏ và chấm dứt hiệu lực góp phần bảo đảm quyền lợi, đồng thời hạn chế nguy cơ danh tính điện tử bị sử dụng trái phép hoặc tiếp tục được sử dụng khi thông tin không còn chính xác.
Đối với cơ quan, tổ chức và doanh nghiệp, các quy định này đặt ra yêu cầu về trách nhiệm quản lý, cập nhật trạng thái, thông báo, đồng bộ dữ liệu và bảo đảm tính chính xác, an toàn của danh tính điện tử.
Dự thảo Luật Định danh và xác thực điện tử hiện đang trong quá trình hoàn thiện. Việc xây dựng các quy định về tạm dừng, hủy bỏ và chấm dứt hiệu lực danh tính điện tử, mã định danh góp phần hoàn thiện cơ sở pháp lý cho công tác quản lý danh tính trong môi trường số, hướng tới xây dựng hệ thống định danh và xác thực điện tử chính xác, an toàn, minh bạch và phù hợp với yêu cầu chuyển đổi số.
Văn Đức - Phòng CS QLHC về TTHX
Đánh giá bài viết: